Kiểm tra định kỳ chung: Băn khoăn về đề thi

Để triển khai hiệu quả, các trường tại TP.HCM đề nghị sớm có hướng dẫn, bảo đảm phù hợp tiến độ dạy học và sử dụng kết quả để cải thiện chất lượng giáo dục.

Thêm cơ sở để nhận diện chất lượng dạy học

Theo Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 1.12.2026, sở GD-ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung đối với học sinh (HS) lớp 5, 9, 12 ở một số môn học đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn và thông báo trước khi thực hiện.

Từ quy định này, cán bộ quản lý, giáo viên (GV) tại TP.HCM đặt ra những yêu cầu về xây dựng đề, tổ chức kiểm tra và khai thác dữ liệu sau kiểm tra.

Bà Nguyễn Đoan Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (P.Tân Định, TP.HCM), đánh giá việc sở GD-ĐT tổ chức kiểm tra học kỳ bằng đề chung trên phạm vi toàn thành phố là chủ trương tích cực, có cơ sở khoa học về kiểm tra, đánh giá.

Theo bà Trang, kiểm tra không chỉ nhằm xác định kết quả học tập của HS mà còn phải cung cấp thông tin phản hồi để điều chỉnh quá trình dạy học và quản lý chất lượng giáo dục. Khi các trường sử dụng đề chung, được xây dựng trên cùng ma trận, bản đặc tả và yêu cầu cần đạt của chương trình, kết quả thu được sẽ có tính thống nhất và khả năng so sánh cao hơn so với mỗi trường tự ra đề riêng.

Đây là nguồn dữ liệu có ý nghĩa đối với quản lý chuyên môn. Qua phân tích kết quả, cơ quan quản lý có thể nhận diện mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của HS, những nội dung kiến thức hoặc năng lực còn hạn chế. Từ đó, có cơ sở điều chỉnh chỉ đạo chuyên môn, bồi dưỡng GV và hỗ trợ các trường. Với nhà trường và tổ chuyên môn, dữ liệu cũng giúp đối chiếu kết quả dạy học với mặt bằng chung, xác định điểm mạnh, nội dung cần cải thiện để xây dựng giải pháp có căn cứ.

Tuy nhiên, bà Trang nhấn mạnh điểm số chỉ là một chỉ báo về kết quả học tập, không phải thước đo duy nhất phản ánh chất lượng giáo dục. Phân tích dữ liệu phải xét đến đặc điểm HS đầu vào, điều kiện dạy học và sự tiến bộ của người học, tránh đồng nhất kết quả một kỳ kiểm tra với toàn bộ chất lượng giảng dạy của GV hoặc nhà trường.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Trực tiếp giảng dạy và là tổ trưởng chuyên môn hóa học, thạc sĩ Phạm Lê Thanh, Trường THPT Nguyễn Hiền (P.Bình Thới, TP.HCM), cho rằng sở chủ trì xây dựng đề chung sẽ góp phần giảm áp lực cho các trường trong biên soạn, thẩm định và bảo mật đề kiểm tra định kỳ. Đây cũng là giải pháp hạn chế những khác biệt không cần thiết về độ khó, phạm vi kiến thức và yêu cầu đánh giá giữa các đơn vị. Việc sử dụng đề chung có thể giảm bớt tác động chủ quan trong khâu xây dựng đề, tăng tính khách quan, công bằng và minh bạch khi đánh giá kết quả học tập.

Thạc sĩ Phạm Lê Thanh ủng hộ chủ trương kiểm tra chung, đồng thời đề nghị quan tâm việc công bố sớm ma trận, phạm vi kiểm tra, thống nhất lịch, tăng cường bảo mật và xây dựng cơ chế phân tích dữ liệu sau kiểm tra.

Thạc sĩ Phạm Lê Thanh cho rằng giá trị lớn nhất của kiểm tra chung không nằm ở việc xác định trường nào có điểm trung bình cao hơn hay thấp hơn. Điều cần hướng tới là dữ liệu khách quan để nhận diện thực trạng học tập và đưa ra quyết định quản lý phù hợp. Kết quả cần được phân tích theo từng môn học, nhóm năng lực và yêu cầu cần đạt. Trên cơ sở đó, tổ chuyên môn điều chỉnh phương pháp giảng dạy, xây dựng kế hoạch phụ đạo, bồi dưỡng và nâng cao chất lượng HS.

Thống nhất cách đánh giá, tôn trọng sự chủ động của nhà trường

Cán bộ quản lý một trường THPT tại P.Bến Thành cho rằng chủ trương cần đi kèm điều kiện triển khai phù hợp. Trong đó, đặc biệt quan trọng là sự thống nhất giữa tiến độ thực hiện chương trình, phạm vi nội dung và thời điểm kiểm tra.

Trên thực tế, dù cùng thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, kế hoạch giáo dục, tiến độ giảng dạy và cách tổ chức các chủ đề giữa các trường có thể khác nhau.

Vì vậy, vị này đề nghị Sở GD-ĐT TP.HCM xác định, thông báo sớm phạm vi kiến thức, ma trận, bản đặc tả và lịch kiểm tra dự kiến. Các trường cần có thời gian chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục, phân phối thời lượng và tổ chức ôn tập phù hợp.

Đặc biệt, nội dung đưa vào kiểm tra phải được HS tiếp cận đầy đủ trong quá trình học tập, có thời gian hợp lý để củng cố và vận dụng kiến thức.

Theo cán bộ quản lý này, không nên để việc chạy theo tiến độ kiểm tra ảnh hưởng chất lượng dạy học. Mục tiêu cuối cùng là giúp HS hình thành kiến thức, phẩm chất và năng lực theo yêu cầu cần đạt, chứ không chỉ hoàn thành chương trình cho kịp kỳ kiểm tra.

Hiệu trưởng một trường tiểu học tại khu vực trung tâm TP.HCM cũng lưu ý Chương trình giáo dục phổ thông 2018 trao quyền tự chủ cho nhà trường trong thiết kế, tổ chức kế hoạch giáo dục. Khi kiểm tra chung, cần thống nhất chuẩn và thời điểm đánh giá, đồng thời tôn trọng sự linh hoạt chuyên môn của từng trường.

Theo hiệu trưởng này, không nên đồng nhất kiểm tra chung với yêu cầu các trường phải có tiến trình dạy học giống nhau. Hướng dẫn sớm, cụ thể sẽ giúp các đơn vị chủ động sắp xếp phù hợp.

Cùng quan điểm, thầy Phạm Lê Thanh cho rằng nếu chỉ dừng ở thống kê điểm số hoặc xếp hạng các trường, hoạt động đánh giá sẽ chưa phát huy hết giá trị, thậm chí tạo áp lực thành tích không cần thiết. Việc công bố sớm ma trận, bảo đảm phạm vi kiểm tra phù hợp tiến độ chương trình, thống nhất lịch và bảo mật đề là những điều kiện cần quan tâm. Cùng với đó, phải có cơ chế phân tích, sử dụng dữ liệu sau kiểm tra để thông tin thu được phục vụ việc dạy và học. "Quan trọng nhất, kiểm tra chung phải hướng đến mục tiêu đánh giá để cải thiện chất lượng giáo dục, chứ không đơn thuần là kiểm tra để so sánh hay xếp hạng các nhà trường", thầy Thanh nhấn mạnh.

ảnh: Độc Lập

Vấn đề bảo mật đề thi

Một cán bộ quản lý trường THPT tại P.Xuân Hòa nêu phương án xây dựng ngân hàng câu hỏi chung để hỗ trợ các trường chuẩn hóa cấu trúc đề, giảm khó khăn trong biên soạn câu hỏi. Tuy nhiên, vị này phân tích, nếu mục tiêu là tạo hệ thống dữ liệu đánh giá có giá trị so sánh trên phạm vi toàn thành phố, phương án này vẫn có những hạn chế cần giải quyết.

Trước hết là vấn đề bảo mật. Khi ngân hàng câu hỏi được cung cấp đến nhiều đơn vị, nguy cơ câu hỏi phổ biến trước thời điểm kiểm tra có thể gia tăng nếu thiếu cơ chế quản lý, phân quyền và kiểm soát chặt chẽ. Bên cạnh đó, ngay cả khi cùng sử dụng ngân hàng câu hỏi và tuân thủ ma trận thống nhất, việc lựa chọn câu hỏi khác nhau vẫn có thể tạo ra các đề có độ khó, khả năng phân hóa khác nhau.

Theo vị này, cùng ma trận chưa đồng nghĩa với cùng độ khó, cùng thang điểm chưa chắc bảo đảm kết quả có thể so sánh trực tiếp. Nếu khai thác ngân hàng câu hỏi chung, cần quy trình thẩm định, phân tích chất lượng câu hỏi, xây dựng các mã đề tương đương và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Một hiệu trưởng THPT đề xuất sở trực tiếp xây dựng đề chung cho từng môn được lựa chọn, đồng thời tổ chức kiểm tra theo lịch thống nhất giữa các trường.

Theo hiệu trưởng này, cần bảo đảm đồng bộ 3 yếu tố là công cụ đánh giá, điều kiện tổ chức kiểm tra và hướng dẫn chấm. Đề chung hoặc các mã đề được kiểm chứng tương đương, thực hiện trong cùng khung thời gian và theo quy trình thống nhất sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lộ đề, giảm khác biệt do điều kiện tổ chức.

"Tuy nhiên, việc tổ chức kiểm tra chung cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, có đánh giá tác động và tính đến điều kiện thực tế của các nhà trường, tránh tạo thêm áp lực hành chính, áp lực thi cử cho GV và HS", hiệu trưởng này nêu ý kiến.