Những ánh sáng lặng thầm nơi miền Tây xứ Thanh

Những ánh sáng không hiện trên bản đồ

Một miền Tây xứ Thanh còn giữ nhiều vẻ hoang sơ sẽ như thế nào? Tôi từng ước một lần được đặt chân tới, nhưng công việc và cuộc sống thường ngày như sợi dây vô hình níu bước chân.

Rồi cơ hội đến khi tôi nhận lời mời của Tạp chí Xứ Thanh tham gia chuyến đi thực tế lên miền Tây xứ Thanh. Điểm đến là những cái tên vừa lạ vừa gợi tò mò như Thiên Phủ, Na Mèo, vùng biên giới giáp Lào. Và chính ở những nơi xa xôi ấy, tôi gặp những “ánh sáng” đặc biệt. Không phải ánh sáng của phố thị, mà là ánh sáng lặng thầm từ những con người đang sống, làm việc và gắn bó với miền đất này.

Từ phường Hạc Thành, chúng tôi theo quốc lộ 15 rồi 16 để tới Hồi Xuân. Càng đi về phía tây, cảnh sắc càng mở ra xanh thẳm. Một bên là núi rừng nối tiếp, một bên là dòng sông Mã lặng lẽ uốn mình. Đến Hồi Xuân, chúng tôi rẽ theo sông Luồng, dòng sông nhỏ chảy khúc khuỷu qua những bản làng vùng cao, để tới xã Thiên Phủ.

Hôm chúng tôi lên Thiên Phủ, thời tiết không thuận lợi. Khắp miền Bắc đang mưa giông, có nơi xuất hiện lốc mạnh. Xe vừa tới Nam Xuân thì bầu trời tối sầm, mưa đổ xuống xối xả. Nhưng khi cổng chào Thiên Phủ hiện ra phía trước, mưa cũng vừa dịu lại.

ẢNH: TGCC

Tiếp đón đoàn là Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ Phan Văn Đại. Trước khi bước vào những trải nghiệm thực tế, chúng tôi được nghe giới thiệu về vùng đất, định hướng phát triển và những trăn trở của địa phương trong việc phát triển du lịch.

ẢNH: TGCC

Ấn tượng đầu tiên của tôi về Thiên Phủ lại không phải cảnh sắc, mà là vị chủ tịch xã. Một cán bộ trẻ, mới từ miền xuôi lên nhận công tác chưa đầy 10 tháng.

Chỉ hơn 10 ngày trước thời điểm sáp nhập, anh nhận quyết định và lập tức lên địa bàn để nắm tình hình. Không chọn ở nhà nghỉ của ủy ban, anh xuống ở ngay nhà sàn cùng bà con trong các bản. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, anh đã đi qua hầu hết các bản, gặp gỡ, trò chuyện với người dân.

Không lâu sau khi nhận công tác, anh trải qua hai cơn bão lớn ảnh hưởng nặng nề tới Thiên Phủ. Những ngày mưa gió giúp anh hiểu hơn về địa bàn và những khó khăn của người dân nơi đây. Anh gọi Thiên Phủ bằng cái tên trìu mến “Thiên Phủ yêu thương”.

Nhà lý luận phê bình Hạnh Lê, ngồi cạnh tôi, nhận xét: “Anh Đại là người ham làm, bám địa bàn, luôn gần dân và sẵn sàng xắn tay cùng làm với dân”.

Có lẽ cũng từ những con người như vậy mà câu chuyện về một miền đất không chỉ nằm ở cảnh sắc.

Ngày chúng tôi tới, Thiên Phủ như chiều lòng người khi giữ những cơn mưa lại, để rồi đêm xuống bung ra xối xả. Nửa đêm về sáng, nằm trong nhà sàn nghe mưa ào ào, tôi nhớ lại những gì đã trải qua trong một ngày: những con người tâm huyết làm du lịch, văn hóa tre luồng đặc sắc, những thửa ruộng bậc thang, dòng sông Luồng uốn lượn, những cánh rừng còn xanh, điệu xòe, tiếng khua luống, tiếng cồng chiêng và những cô gái trong trang phục dân tộc.

Thiên Phủ có những điều kiện để hình thành một sản phẩm du lịch cộng đồng mang nét riêng. Điều còn lại là cách người dân và chính quyền địa phương cùng gìn giữ, gây dựng và đưa những giá trị ấy đến gần hơn với du khách.

ẢNH: TGCC

Chuyện ở nơi biên giới

Từ Thiên Phủ, chúng tôi tiếp tục hành trình tới xã biên giới Na Mèo. Trên đường đi, đoàn ghé thăm một điểm trường vùng cao ở xã Sơn Thủy.

Muốn tới Sơn Thủy phải vượt qua một đoạn đường đèo quanh năm mờ sương. Sương núi giăng kín, lúc cuộn từ thung sâu lên, lúc tràn ngang mặt đường. Chúng tôi may mắn được ngắm một biển mây bồng bềnh ngay trước mắt. Nhưng chỉ hơn 10 phút sau, gió núi đã cuốn mây đi, để lại khoảng không mờ nhòe giữa những sườn núi hun hút.

Càng đi về phía Na Mèo, những dãy núi càng nối nhau xa tít. Chúng tôi biết mình đã tới cửa khẩu khi nhìn thấy những đoàn xe container nối đuôi nhau xếp hàng chờ làm thủ tục thông quan. Tạm nghỉ ở homestay Mường Xia, chúng tôi chờ đến đầu giờ chiều để vào thăm và làm việc với cán bộ Đồn biên phòng Na Mèo.

Tiếp chúng tôi chiều hôm ấy là thượng tá Hoàng Ngọc Bình, Đồn trưởng Đồn biên phòng Na Mèo. Qua câu chuyện, tôi bất ngờ nhận ra chúng tôi là đồng hương. Anh là người con của vùng đất Nghi Sơn, đã gắn bó với miền Tây xứ Thanh suốt nhiều năm công tác.

Phòng tiếp khách của đồn khá rộng. Giữa phòng kê một dãy bàn dài cùng những bộ ghế lớn. Điều khiến tôi chú ý là những chiếc ghế không kê sát vào tường mà chừa ra một khoảng trống phía sau. Trông có phần “vô lý”.

Anh Bình cười giải thích, đó là chỗ dành cho phiên dịch viên trong những buổi tiếp đón các đoàn khách quốc tế từ nước bạn Lào sang làm việc tại Thanh Hóa.

Một khoảng trống nhỏ phía sau những chiếc ghế, vậy mà cũng đủ để tôi hình dung phần nào công việc của những người lính nơi cửa khẩu: những cuộc gặp gỡ, kết nối diễn ra bên kia đường biên, và những con người đứng phía sau để công việc được thông suốt.

Theo lời anh Bình, có một chương trình được các đồn biên phòng duy trì từ thời anh còn công tác ở Trung Lý cho đến khi về Na Mèo: nhận những trẻ em mồ côi hoặc có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở các bản biên giới làm con nuôi của đồn. Các em được ăn ở, học tập và sinh hoạt ngay tại đơn vị.

Không chỉ chăm lo cho trẻ em vùng biên trong nước, Đồn biên phòng Na Mèo còn hỗ trợ và trao học bổng cho nhiều học sinh người Lào ở các bản giáp biên thuộc huyện Viêng Xay.

Anh Bình có phong thái nhỏ nhẹ, ít cười và luôn toát lên vẻ nghiêm nghị. Nhưng qua những câu chuyện anh chia sẻ, tôi hiểu hơn về cuộc sống của những người lính đã nhiều năm bám trụ nơi địa bàn biên giới.

Có những công việc diễn ra hằng ngày, lặp đi lặp lại, ít khi được nhìn thấy từ bên ngoài. Nhưng chính từ những công việc ấy mà đường biên được giữ gìn, những bản làng được kết nối và những đứa trẻ có thêm cơ hội đến trường.

Rời Na Mèo, xe chúng tôi men theo những con dốc quanh co trở về miền xuôi. Mây núi vẫn lững lờ trôi qua các sườn đá, những bản làng nhỏ dần khuất sau màu xanh hun hút của đại ngàn.

Tôi nhớ đêm mưa ở Thiên Phủ, nhớ ngôi trường nằm giữa biển mây Sơn Thủy, nhớ khoảng trống sau những chiếc ghế trong phòng khách Đồn biên phòng Na Mèo dành cho người phiên dịch của những cuộc gặp nơi biên giới.

Và tôi nhớ những con người đã lặng lẽ ở lại với miền đất này: người cán bộ trẻ từ miền xuôi lên vùng cao, những người thầy cắm bản, những người lính biên phòng nhiều năm chưa có một cái tết trọn vẹn bên gia đình.

Trên bản đồ đêm, miền Tây xứ Thanh có thể vẫn là một vùng sáng mờ xa tít. Nhưng sau chuyến đi, tôi hiểu rằng nơi ấy vẫn có những ánh sáng âm thầm được thắp lên mỗi ngày, từ những con người đang sống và làm việc giữa núi rừng.

Có những ánh sáng không hiện trên bản đồ, nhưng đủ để một miền đất trở nên gần gũi và ấm áp hơn.