Tại Phòng Cấp cứu, Khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115, ông L. (54 tuổi, ở TP.HCM) ngồi trên giường bệnh, sắc mặt hồng hào, tay chân cử động linh hoạt. Chỉ một ngày trước, ông còn nằm bất động trên nền nhà, nửa người trái tê liệt. Giữa lúc nguy kịch, điều khiến ông L. lo lắng nhất không phải là tính mạng của chính mình. Ông chỉ nghĩ: "Tối nay, ai sẽ thay mình chăm mẹ?".
Sau khi can thiệp lấy huyết khối, ông Lê Xuân L. đã phục hồi hoàn toàn sức cơ tay chân
Ảnh: Hoài Nhiên
Phục hồi nhờ can thiệp sớm
Chiều hôm trước, tan ca, ông L. trở về chăm những chậu lan trước nhà. Đứng trên chiếc ghế nhựa xanh, ông cố đưa tay treo chậu lan nhưng không được vì đuối sức. Khi bước xuống, ông bất ngờ ngã ngang. Không thể đứng dậy vì nửa người trái dần tê liệt, ông cố cầm chiếc dép cao su gõ liên tục vào cửa để gọi mẹ. Bà đã 86 tuổi, lại lãng tai nặng, mãi mới nghe thấy tiếng động và nhờ hàng xóm gọi xe cấp cứu.
Khoảng 17 giờ, ông L. được đưa đến Bệnh viện Nhân dân 115. Bác sĩ (BS) Nguyễn Trần Minh Chiến (Khoa Bệnh lý mạch máu não) cho biết bệnh nhân bị nhồi máu não do tắc động mạch não giữa bên phải, yếu nửa người trái.
Được đưa đến viện trong khoảng 3 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng, ông L. lập tức được dùng thuốc tiêu sợi huyết. Kết quả chụp CT - scanner mạch máu phát hiện động mạch não giữa bên phải bị tắc, có thể để lại di chứng nặng nề. Không chờ đánh giá hiệu quả của thuốc, ê kíp quyết định can thiệp lấy huyết khối ngay. Mạch máu được tái thông thành công. Chỉ một đêm sau, ông đã phục hồi hoàn toàn sức cơ tay chân.
Vừa thoát khỏi cơn nguy kịch, ông L. lại đau đáu nỗi lo về mẹ. Bà mắc bệnh tim mạch cùng nhiều bệnh nền. Đêm nào ông cũng trải chiếc chiếu dài trên nền gạch, nằm sát giường mẹ để khi bà cựa quậy, ông kịp đỡ đần. Hết giờ làm, ông lại tỉ mẩn đút từng muỗng sữa, chén cháo và chia thuốc cho mẹ.
Sợ mẹ lo lắng rồi sinh bệnh, ông giấu nhẹm tình trạng nguy kịch của mình và nhờ anh em thay phiên chăm sóc bà. Ngồi trên giường bệnh, ông L. mỉm cười nhẹ nhõm: "Tôi chỉ mong sớm được về nhà. Trong cuộc đời tôi, mẹ là người phụ nữ quan trọng nhất. Càng lớn tuổi, tôi càng thấm thía tình cảm bao la của đấng sinh thành, chỉ muốn khỏe mạnh để được tự tay chăm sóc mẹ".
PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng thăm khám bệnh nhân đột quỵ
Ảnh: Hoài Nhiên
Trên một giường bệnh khác, ông Thái Trọng H. (58 tuổi, ở Đồng Nai) chậm rãi nâng 2 cánh tay. Chỉ ít ngày trước, nửa người trái của ông liệt hoàn toàn.
Khoảng một tuần trước khi nhập viện, ông H. tê nhẹ bên trái. Đến một buổi chiều, người cháu Huỳnh Ngọc T. (39 tuổi) đi làm về thì thấy cậu đã ngã xuống sàn. Từng chứng kiến cha ruột bị tai biến rồi nằm liệt giường, vợ ông H. quyết định đưa thẳng chồng đến Bệnh viện Nhân dân 115.
Theo BS Chiến, ông H. nhập viện khi đã xuất hiện triệu chứng đột quỵ hơn 24 giờ. Tuy nhiên, kết quả chụp MRI cho thấy vùng não tổn thương vĩnh viễn nhỏ, trong khi còn nhiều vùng não thiếu máu nặng vẫn có thể cứu được. Ê kíp quyết định can thiệp lấy huyết khối, đặt stent động mạch cảnh trong bên phải. Can thiệp thành công, chưa đầy 3 ngày sau, ông đã có thể nâng tay, nhấc chân dù nửa người trái vẫn còn yếu nhẹ.
Suốt 3 đêm, anh T. túc trực bên giường bệnh để mợ về Đồng Nai chăm con trai vừa vào lớp 1. Nhìn cậu đã nói được, người cháu như quên đi những mệt mỏi sau nhiều đêm thức trắng. Ở quê nhà, đứa trẻ vẫn đang chờ cha trở về.
Gỡ điểm nghẽn trước viện
PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, nhận định điểm nghẽn lớn nhất của cấp cứu đột quỵ nằm ở khâu trước viện. Theo số liệu năm 2018 tại bệnh viện, chỉ 14% người bệnh đến trong 4,5 giờ đầu, trong khi 35% đến sau 24 giờ.
Theo ông, nhiều người chưa nhận biết sớm triệu chứng, mạng lưới cấp cứu ngoại viện thiếu nhân lực được đào tạo chuyên nghiệp, xe cứu thương phân bố chưa hợp lý là những nguyên nhân chủ yếu. Đáng lo hơn, có bệnh viện thực hiện được kỹ thuật lấy huyết khối nhưng không đủ ê kíp vào ban đêm, ngày lễ. "Anh có làm thường quy 24/7 hay không?" là câu hỏi ông đặt ra khi đánh giá năng lực điều trị. Nếu không có người can thiệp, bệnh nhân lại phải chuyển viện.
PGS Thắng kiến nghị thẩm định, công khai năng lực điều trị và khả năng tiếp nhận thực tế của từng bệnh viện theo thời điểm. Đồng thời, cần đào tạo nhân lực cấp cứu ngoại viện, bố trí xe hợp lý để chuyển người bệnh đến đúng nơi. Về lâu dài, ông đề xuất mạng lưới 3 tầng: cơ sở y tế ban đầu phòng ngừa và phát hiện yếu tố nguy cơ; bệnh viện có đơn vị đột quỵ, dùng thuốc tiêu sợi huyết cho người đủ chỉ định; trung tâm chuyên sâu lấy huyết khối, xử trí ca phức tạp.
PGS Thắng cũng đề xuất mở rộng mạng lưới điều trị đột quỵ cấp từ khoảng 200 cơ sở hiện nay lên 400 - 500 cơ sở, đồng thời nâng chất lượng chuyên môn và đào tạo nhân lực. Theo ông, cần có khoa hoặc đơn vị đột quỵ chuyên biệt, thay vì điều trị chung tại khoa Thần kinh tổng quát, bảo đảm đội ngũ chuyên trách và khả năng cấp cứu liên tục.
Về tổ chức điều trị, BS Trần Bá Lân, Phó trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân 115, lưu ý khoa đột quỵ cần nằm trong bệnh viện đa khoa để phối hợp các chuyên ngành như tim mạch, chuyển hóa.
Trong khi đó, TS-BS Phạm Nguyên Bình, Phó trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115, đề xuất phân tầng bằng bộ tiêu chí về năng lực 24/7 và kết quả thực tế; trung tâm chuyên sâu phải đào tạo, chuyển giao, hội chẩn từ xa và giám sát chất lượng cho bệnh viện vệ tinh.
Ở khâu tiếp nhận ban đầu, TS-BS Bình cho rằng các cơ sở y tế cần được tập huấn nhận diện dấu hiệu đột quỵ, kích hoạt cấp cứu và chuyển đúng tuyến. Bệnh viện Nhân dân 115 đã xây dựng hệ thống kết nối hội chẩn với BS tại các bệnh viện trong và ngoài tỉnh, hỗ trợ lựa chọn phương án điều trị, tiếp nhận ca vượt khả năng và hướng dẫn xử trí tại chỗ khi chuyển viện không mang lại lợi ích.
Để hỗ trợ điều phối, PGS Thắng đề xuất cập nhật thông tin bác sĩ trực can thiệp trên bản đồ đột quỵ (StrokeMap) để nhân viên cấp cứu báo trước 10 - 15 phút. Còn theo
TS-BS Bình, bệnh viện đang phối hợp Khoa Công nghệ thông tin, Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM) để phát triển ứng dụng này. Phiên bản thử nghiệm cập nhật khả năng tiếp nhận, tình trạng quá tải, sự cố máy CT - scanner, DSA và ê kíp can thiệp, giúp Trung tâm cấp cứu 115 chọn đúng cơ sở và thông báo trước viện.
Phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện 4 tầng
Theo Trung tâm Cấp cứu 115 TP.HCM, số trạm cấp cứu vệ tinh 115 tăng từ 45 vào năm 2025 lên 67 vào tháng 7.2026, dự kiến đạt ít nhất 70 vào năm 2027.
TP.HCM định hướng phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện 4 tầng. Tầng thứ nhất là trung tâm điều phối và cấp cứu chuyên sâu, gồm tổng đài 115 và ê kíp cấp cứu chuyên trách.
Tầng thứ hai là mạng lưới trạm cấp cứu vệ tinh. Các trạm gắn với bệnh viện chuyên sâu có thể phát triển năng lực cấp cứu ngoại viện chuyên sâu, kể cả triển khai kỹ thuật ô xy hóa máu qua màng ngoài cơ thể (ECMO) khi đủ điều kiện.
Tầng thứ ba là hệ thống y tế cơ sở, kết nối tổng đài 115. Một số trạm y tế sẽ được nâng cấp để sơ cấp cứu ban đầu tại trạm và cộng đồng.
Tầng thứ tư là cộng đồng, người dân có thể phát hiện sớm tình huống cấp cứu, sơ cứu phù hợp và gọi 115 kịp thời.
Bình luận (0)