Bóc từng lớp đất đá, nối lại ký ức thời gian
Giữa lưng chừng núi, bên hồ nước lớn ở thôn Lâm Tây (xã Hà Nha, thành phố Đà Nẵng), hang Đá Sập nằm khuất sau những vách đá dựng đứng.
Đường vào hang không có lối đi bằng phẳng. Muốn tiếp cận, những người lính phải men theo sườn núi, bám vào đá, vượt qua những đoạn địa hình hiểm trở. Sau khoảng 1 giờ băng rừng, đoàn mới đến được cửa hang.
Với những người từng chiến đấu ở khu vực này, Đá Sập không đơn thuần là một hang đá giữa núi rừng. Đây là nơi nhiều đồng đội của họ đã nằm lại sau những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Hơn 50 năm trôi qua, ký ức về những người lính ấy vẫn chưa bao giờ mất đi.
Để đến được khu vực hang Đá Sập, lực lượng chức năng phải đi bộ hơn 1 giờ đường rừng
ẢNH: QUANG CƯỜNG
Tháng 6.2026, sau quá trình tra cứu, thu thập và xác minh thông tin, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng tổ chức hội thảo sàng lọc thông tin về các liệt sĩ tại hang Đá Sập.
Từ những thông tin rời rạc của nhân chứng, một bản đồ ký ức dần được hình thành. Đó cũng là cơ sở để lực lượng chức năng khảo sát, rà phá bom mìn và xây dựng phương án tìm kiếm, cất bốc.
Hang Đá Sập chật hẹp nên việc tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ cũng gặp không ít khó khăn đối với những người lính thời bình
ẢNH: QUANG CƯỜNG
Ngày 13.7, lễ động thổ quy tập hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập chính thức diễn ra. Những người lính thời bình bắt đầu bước vào lòng hang tối, chui vào lòng núi, tìm dấu vết của đồng đội.
Là người trực tiếp chỉ huy công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập, trung tá Mai Anh Tuấn, Đội trưởng đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng), cho biết hang Đá Sập mang đến những thử thách đặc biệt.
Không gian bên trong chật hẹp. Có những vị trí, người lính phải nằm trườn, cúi gập người, luồn qua những vách đá dựng đứng. Càng vào sâu, mọi thao tác đều dựa vào ánh sáng từ những chiếc đèn đội đầu.
Nhiều di vật được tìm thấy trong quá trình tìm kiếm các hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập
ẢNH: QUANG CƯỜNG
"Từng lớp đất được bóc lên, không ai được phép vội vàng. Một nhát cuốc mạnh có thể làm tổn thương di vật. Một động tác thiếu cẩn trọng có thể khiến những dấu vết ít ỏi còn lại bị xáo trộn. Vì vậy, chúng tôi chủ yếu dùng các dụng cụ nhỏ, kiên nhẫn bóc tách từng vốc đất, sàng lọc từng mẩu đá vụn", trung tá Tuấn nhớ lại.
Công việc của những người lính không chỉ là tìm xương cốt. Mỗi mẩu kim loại, mảnh vải, cúc áo quân phục, vật dụng cá nhân hay dấu tích còn sót lại đều được nâng niu, thu thập và đánh dấu cẩn thận. Bởi phía sau một di vật nhỏ bé có thể là một câu chuyện lớn về một người lính đã nằm lại nơi này suốt hơn nửa thế kỷ. Đó cũng có thể là manh mối giúp nối tên tuổi một người đã hy sinh với gia đình đang chờ đợi.
Ngày 13.7, sau nhiều giờ tìm kiếm, những dấu vết đầu tiên xuất hiện. Trong một ngách sâu của hang, nơi đất đá phủ kín, lực lượng tìm kiếm phát hiện những di vật và tiếp tục mở rộng phạm vi đào tìm. Rồi những mẩu xương đầu tiên lộ ra. Người đồng đội vô danh sau hơn nửa thế kỷ cuối cùng cũng được tìm thấy.
Trong lòng hang tối, không có tiếng reo mừng, tất cả dừng tay. Những người lính lặng lẽ nghiêng mình trước phần hài cốt vừa được phát hiện.
Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng, thắp hương tri ân các hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong hang Đá Sập
ẢNH: QUANG CƯỜNG
Trung tá Mai Anh Tuấn cho biết có những thời điểm việc tìm kiếm tưởng chừng lâm vào bế tắc. Nhiều lớp đất đá được lật mở nhưng không thấy dấu vết. Tuy nhiên, khi lần theo một vách đá bị sập sâu trong ngách hẹp, lực lượng tìm kiếm phát hiện một số di vật và quyết định mở rộng phạm vi. Cả đội kiên trì đào bới thêm nhiều giờ.
"Khi những mẩu xương đầu tiên phát lộ trong lòng đất lạnh, tất cả anh em đều vỡ òa xúc động. Việc tìm thấy và đưa một người đồng đội ra khỏi lòng núi nghìn trùng là món quà vô giá nhất đối với chúng tôi", trung tá Tuấn chia sẻ.
Những cuộc trở về khi không còn tiếng súng
Với những chiến sĩ trực tiếp chui sâu vào các ngách hang, ký ức về những ngày tìm kiếm ấy có lẽ sẽ còn theo họ rất lâu.
Trực tiếp tham gia tìm kiếm, trung sĩ Đinh Văn Tự, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2 đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ nhớ lại khoảnh khắc phát hiện những dấu vết đầu tiên: "Lúc chui vào hang Đá Sập sâu hun hút, không khí chật hẹp, thiếu oxy làm ngực tôi như thắt lại. Nhưng khi ngọn đèn pin rọi vào vách đá và lớp cặn đất đầu tiên lộ ra những mẩu xương nhỏ cùng mảnh vải đã hoai mục, tay tôi run lên vì xúc động. Tôi bất chợt khẽ gọi: Chúng con tìm thấy các chú, các anh rồi!".
Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng (bên phải), trực tiếp chỉ đạo công tác tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ trong hang Đá Sập
ẢNH: QUANG CƯỜNG
Câu nói vang lên giữa lòng núi, nhưng không ai đáp lại. Nhưng với những người lính đang có mặt, đó là khoảnh khắc mà hơn nửa thế kỷ chờ đợi như được thu ngắn lại. Mọi mệt mỏi, sợ hãi dường như biến mất. Họ cẩn thận dùng cọ mềm phủi từng hạt đất, nhẹ nhàng nâng từng mẩu xương, đặt vào tấm vải đỏ rồi cùng nhau chuyền tay đưa ra khỏi hang.
Mỗi người đều hiểu thứ đang nằm trong tay mình không đơn thuần là một phần hài cốt mà đó là một người lính. Một người đồng đội. Một người con mà có thể suốt hàng chục năm qua, gia đình vẫn chờ ngày trở về.
Hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong hang Đá Sập được đưa ra khỏi hang
ẢNH: QUANG CƯỜNG
"Tìm thấy các chú, các bác nằm lại trong hang đá tăm tối sau nửa thế kỷ, cảm giác rưng rưng như đang đón chính người thân yêu nhất của gia đình mình trở về", trung sĩ Tự xúc động nói.
Ngay trong ngày 14.7, 5 hài cốt liệt sĩ đã được đưa ra khỏi hang an toàn. Những ngày sau đó, công việc vẫn tiếp tục. Phía sau mỗi chuyến đi vào rừng, mỗi lần chui xuống hang đá là một lời tri ân thiêng liêng với những người đã ngã xuống.
Từ ngày 13 đến 22.7, lực lượng tìm kiếm, quy tập đã tìm thấy 9 hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập. Sự trở về sau hơn nửa thế kỷ, không có tiếng súng, không có những trận đánh. Chỉ có những bước chân lặng lẽ của những người lính hôm nay đi ngược vào nơi chiến tranh từng đi qua để đón đồng đội trở về.
Nhiều di vật được tìm thấy trong hang Đá Sập
ẢNH: QUANG CƯỜNG
Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mang một ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng.
"Mỗi thông tin về liệt sĩ và phần mộ liệt sĩ thu nhận được đều có giá trị vô cùng đặc biệt, là mệnh lệnh từ trái tim của những người lính hôm nay", đại tá Trần Hữu Ích nói.
Theo đại tá Trần Hữu Ích, việc tìm kiếm, quy tập thành công 9 hài cốt liệt sĩ trong hang Đá Sập không chỉ là kết quả của sự nỗ lực, vượt khó, không quản hiểm nguy của lực lượng vũ trang mà còn là minh chứng cho sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân chứng lịch sử. Mỗi người góp một phần ký ức, một chút thông tin, một công sức để ghép lại hành trình trở về cho những người đã hy sinh.
Lãnh đạo Quân khu 5 và thành phố Đà Nẵng truy điệu các hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong hang Đá Sập
ẢNH: QUANG CƯỜNG
"Trách nhiệm của thế hệ hôm nay - những người đang sống trong hòa bình là phải làm tất cả những gì có thể để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, với đất mẹ. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị trọng tâm mà là khoản nợ nghĩa tình sâu nặng mà chúng ta phải tiếp tục thực hiện bằng tất cả sự kính trọng và biết ơn", đại tá Trần Hữu Ích nhấn mạnh.
Bình luận (0)