Bảo tàng ông Bảng - nơi giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước

Ý chí kiên trung, bất khuất

Chúng tôi về thăm Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (xã Phú Xuyên, TP.Hà Nội) vào một ngày đầu hè nóng oi bức. Dòng người vẫn nối nhau đến đây, trong đó có nhiều cựu chiến binh từ khắp mọi miền. Bảo tàng dường như trở thành ngôi nhà chung, nơi những người còn sống tìm về và tưởng nhớ những đồng đội đã nằm xuống.

Ở tuổi 82, thương binh hạng 1/4 Lâm Văn Bảng vẫn miệt mài sắp xếp tư liệu, đón khách và tri ân đồng đội. Ông là người sáng lập, đồng thời giữ vai trò giám đốc bảo tàng từ khi thành lập năm 2004 đến nay.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

Lật giở ký ức thời hoa lửa, ông Bảng kể năm 1965, ông viết tâm thư xin nhập ngũ, xung phong vào miền Nam chiến đấu. Sau thời gian huấn luyện, ông hành quân suốt 6 tháng đường rừng để vào chiến trường.

"Từ tháng 12.1966, tôi cùng đồng đội Đại đội 16, Trung đoàn 1, Sư đoàn 9 tham gia nhiều trận đánh. Đến tháng 1.1968, tôi tham gia chiến dịch Mậu Thân đợt 1. Sau đó, trong một trận đánh chuẩn bị cho đợt 2, tôi bị đa chấn thương và bị địch bắt", ông Bảng nhớ lại.

Ông lần lượt bị giam tại nhà lao Chí Hòa, Biên Hòa rồi Phú Quốc. Trong lao tù, ông cùng đồng đội phải chịu những trận tra tấn dã man cả về thể xác lẫn tinh thần.

Đồng đội của ông, ông Dương Bá Ngải, quê Hà Nội, là Bí thư chi bộ trong nhà lao. Khi bị địch phát hiện, ông Ngải bị tra tấn đến chết. Trước lúc hy sinh, ông căn dặn đồng đội: "Đồng chí nào sống về báo cáo với Đảng, tôi đã hoàn thành nhiệm vụ của đảng viên. Sống theo Đảng, chết không rời Đảng".

Ông Bảng và đồng đội nhiều lần tổ chức vượt ngục, đấu tranh chính trị với cai ngục. Ông xác định, dù bị đánh đập đến đâu cũng không được đánh mất niềm tin. Đến năm 1973, ông được trả tự do theo Hiệp định Paris.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

Lên rừng, xuống biển tìm kỷ vật đồng đội

Hòa bình lập lại, ông Bảng trở về cuộc sống đời thường và làm việc trong lĩnh vực cầu đường. Nhưng ký ức về những đồng đội từng chịu tra tấn, hy sinh trong lao tù vẫn day dứt trong ông. Nhiều người đã nằm xuống mà chưa được biết đến, nhiều câu chuyện về cuộc đấu tranh trong nhà tù có nguy cơ bị lãng quên.

Từ năm 1985, ông bắt đầu một hành trình đặc biệt: lên rừng, xuống biển, vào Nam ra Bắc, trở lại những chiến trường xưa và nhà tù cũ để tìm kiếm, sưu tầm kỷ vật của đồng đội.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

"Chúng tôi muốn đưa những tư liệu ấy đến với Đảng, quân đội và nhân dân, để mọi người biết rằng những người chiến sĩ cách mạng dù sa vào tay giặc vẫn kiên trung, bất khuất, giữ trọn lời thề", ông Bảng nói.

Trong số những hiện vật được ông sưu tầm có lá cờ Đảng được tô bằng máu của các đồng đội và từng được sử dụng trong lễ kết nạp đảng viên mới tại nhà tù.

Để tìm lại những kỷ vật ấy, ông Bảng dành nhiều năm công sức, tiền bạc và thời gian. Ông từng thức trắng nhiều đêm, viết hơn 3.000 bức thư tay gửi đồng đội trên cả nước, vận động mọi người cùng lưu giữ và đưa những câu chuyện trong lao tù ra ánh sáng.

Có hiện vật ông phải bỏ tiền mua lại sau nhiều lần đổi chủ. Nhưng cũng có những kỷ vật không thể mua bằng tiền, bởi đó là phần ký ức thiêng liêng của mỗi gia đình. Ông đến gặp thân nhân, cúi đầu trước anh linh người đã khuất và hứa sẽ gìn giữ hiện vật cẩn thận.

Từ những nỗ lực ấy, Phòng Truyền thống được hình thành năm 2004 và được Nhà nước công nhận là bảo tàng từ năm 2006.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

Để có kinh phí xây dựng bảo tàng, ông Bảng từng giấu vợ bán mảnh đất của gia đình, rồi lấy đất của gia tộc làm trụ sở. Có lúc vợ chồng mâu thuẫn vì quyết định ấy, nhưng ông vẫn tin rằng những gì mình làm không thể sánh với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ.

Bảo tàng được vận hành theo 4 nguyên tắc: tự túc, tự quản, tự nguyện và tự chịu trách nhiệm. Mỗi năm, nơi đây đón hàng chục nghìn lượt khách, trong đó có cựu chiến binh, học sinh, sinh viên, khách quốc tế và cả thân nhân những cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam.

Có lần, một cô gái Mỹ có ông nội từng tham chiến tại Việt Nam đến bảo tàng. Cô cho biết ông nội chưa bao giờ kể về những gì đã xảy ra tại Việt Nam. Đến đây, cô có cơ hội tận mắt nhìn thấy những tư liệu, hiện vật về cuộc chiến.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

Bên trong bảo tàng còn có đền thờ các anh hùng liệt sĩ. Ông Bảng mang đất và chân hương từ nhiều nghĩa trang trên cả nước về thờ phụng. Khách đến tham quan thường dâng hương trước khi xem các hiện vật.

"Giữa tôi và đồng đội gần nhau lắm, chưa một ngày nào tôi không nghĩ về đồng đội mình", ông Bảng nói.

ẢNH: BẢO TÀNG CUNG CẤP

Sống thay phần của đồng đội

Từ sự tri ân dành cho những người đã khuất, ông Bảng tiếp tục dành nhiều năm chăm lo cho những người ở lại.

Ông cùng các cựu chiến binh tại bảo tàng hỗ trợ xây dựng nhiều căn nhà tình nghĩa cho gia đình liệt sĩ, trao hàng nghìn suất quà vào những dịp lễ, tết. Ông còn thành lập Hội con liệt sĩ Phú Xuyên, tập hợp con em liệt sĩ tại địa phương để thuận tiện chăm lo đời sống, hỗ trợ học tập và công tác.

Với những người con của đồng đội, ông Bảng không chỉ là người trao quà. Ông xem họ như con, như em, cố gắng có mặt khi họ gặp khó khăn, động viên họ sống tốt và tiếp nối tinh thần của thế hệ cha ông.

Những ngày lễ, dù tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, ông vẫn cố gắng đến tận nơi thăm hỏi, trao quà. Với ông, đó không đơn thuần là sự hỗ trợ vật chất, mà còn là cách những người từng chung thời hoa lửa giữ gìn nghĩa tình đồng đội.