Người dựng mái nhà cho những ngôi mộ vô danh

Không ai giao cho anh nhiệm vụ ấy, cũng chẳng có khoản thù lao nào cho những lần đào bới giữa nắng gió, cẩn trọng nhặt từng mảnh hài cốt hay lặng lẽ thắp nén nhang trước những ngôi mộ vô danh. Chỉ bởi trong sâu thẳm, anh luôn tin rằng người sống cần một mái nhà, còn người đã khuất cũng xứng đáng có một nơi để trở về.

Người đàn ông ấy là Cao Hùng Cường (sinh năm 1986), ở làng biển Cảnh Dương, xã Hòa Trạch, tỉnh Quảng Trị. Gần 10 năm qua, anh lặng lẽ đi tìm nơi yên nghỉ cho những phận người không tên.

ẢNH: Nhân vật cung cấp

Cái tên trở thành địa chỉ của niềm tin 

Những ngày đầu tháng 5.2026, giữa cái nắng như đổ lửa của miền Trung, anh Cường nhận được cuộc gọi từ người dân trong làng. Họ phát hiện 3 ngôi mộ vô danh bị kẹt giữa những bức tường rào của một khu nghĩa địa cũ.

Hơn 20 năm trước, trong lúc đào móng làm nhà, một gia đình tình cờ phát hiện những bộ hài cốt. Không ai biết họ là ai, cũng chẳng có người thân đến nhận. Những hài cốt ấy được chôn cất tạm rồi dần chìm vào quên lãng. Theo thời gian, nhà cửa mọc lên, tường rào dựng kín, 3 ngôi mộ nhỏ bị bao bọc giữa những công trình xây dựng, không còn lối vào, cũng chẳng còn người hương khói.

Sáng hôm sau, anh Cường mang cuốc, xẻng đến hiện trường. Anh cẩn thận bóc từng lớp đất, nâng niu nhặt lại từng phần hài cốt còn sót. Đến giữa trưa, dưới cái nắng bỏng rát, chiếc xe tang chở 3 tiểu sành lặng lẽ rời đi, đưa họ về khu nghĩa trang đặc biệt mà anh đã dày công gây dựng suốt gần một thập niên.

Đó chỉ là một trong rất nhiều chuyến đi của anh. Ở làng biển Cảnh Dương, hễ phát hiện một ngôi mộ vô chủ, một bộ hài cốt bị sóng đánh dạt vào bờ hay một phần mộ bị sạt lở sau mưa bão, người dân lại nghĩ đến Cao Hùng Cường. Theo thời gian, cái tên ấy trở thành địa chỉ của niềm tin đối với những phận người đã khuất.

Từ triền cát hoang đến nghĩa trang của lòng nhân ái

Cảnh Dương là ngôi làng biển cổ gần 400 năm tuổi. Vùng đất nhỏ chưa đầy 1,5 km² ấy từng là một trong "bát danh hương" của Quảng Bình xưa. Trải qua chiến tranh, thiên tai và những cuộc mưu sinh ly hương, biết bao con người đã nằm lại nơi đây. Có người ngã xuống trong chiến tranh. Có ngư dân gặp nạn giữa biển khơi. Có những thi thể dạt vào bờ được người làng thương tình chôn cất. Cũng có những ngôi mộ theo năm tháng không còn tìm được thân nhân.

Thời gian trôi qua, cát biển phủ lấp, mưa gió bào mòn, nhiều phần mộ dần mất dấu.

Anh Cường nhớ mãi một kỷ niệm năm 17 tuổi, khi theo cha cùng người dân di dời gần 1.000 ngôi mộ vô chủ để giải phóng mặt bằng xây dựng làng nghề. Sau cuộc di dời ấy, nhiều phần mộ được cải táng tạm trên các triền cát, ven nghĩa địa hoặc những khu đất hoang. Không còn người hương khói thường xuyên, lại chịu tác động của mưa nắng và cát biển, nhiều ngôi mộ đứng trước nguy cơ bị thời gian xóa dấu.

Nếu không cất bốc, họ sẽ mất dấu.

Ý nghĩ giản dị ấy trở thành nỗi trăn trở theo anh suốt nhiều năm.

Ba năm ấp ủ, cuối năm 2017, khi phát hiện năm ngôi mộ vô chủ nằm chênh vênh trên một triền cát có nguy cơ bị san lấp, anh quyết định làm điều mà nhiều người khi ấy cho là không tưởng: dựng nên một nghĩa trang dành cho những ngôi mộ vô danh.

Không dự án. Không nguồn tài trợ. Chỉ có quyết tâm và một tấm lòng.

Được người vợ động viên: "Việc tâm đức thì anh cứ làm", anh mạnh dạn dành 30 triệu đồng tiền tích góp để san lấp hơn 1.500 m² đất cát, xây dựng khu nghĩa trang đầu tiên.

Từ năm ngôi mộ ban đầu, anh lặng lẽ bắt đầu hành trình đưa những người chưa xác định được danh tính về một nơi an nghỉ đàng hoàng.

Công việc ấy chưa bao giờ dễ dàng. Có những ngày nắng như thiêu đốt, anh một mình đào bới giữa những triền cát bỏng rát. Có những đêm mưa lớn, vừa nghe tin hài cốt bị nước lũ xói lở lộ thiên, anh lập tức lên đường. Có những phần mộ ven biển bị sóng đánh bật, xương cốt vương vãi khắp nơi. Anh kiên nhẫn nhặt lại từng mảnh hài cốt, cẩn trọng đưa họ về an táng.

ẢNH: NVCC

Lặng lẽ giữ lời hứa với những ngôi mộ vô danh

Nghề mai táng vốn đã nặng nhọc. Công việc anh Cường tự nguyện gánh vác còn nhọc nhằn hơn. Nhiều người e ngại khi phải tiếp xúc với hài cốt vô danh, nhưng với anh, đó không chỉ là những bộ hài cốt. Đó là những con người từng hiện diện trên cõi đời, từng có một cái tên, một gia đình và một cuộc đời của riêng mình.

Vì thế, dù không biết họ là ai, anh vẫn dành cho họ sự tôn trọng sau cuối.

Người dân Cảnh Dương kể rằng, mỗi khi đào móng nhà hay xây dựng công trình phát hiện hài cốt, họ đều gọi anh Cường. Gia chủ chỉ cần chuẩn bị một chiếc tiểu sành, còn việc cất bốc, di dời và an táng, anh lặng lẽ đảm nhận.

Không ai nhớ nổi gần 10 năm qua anh đã đi bao nhiêu chuyến như thế.

Chỉ biết rằng, từ năm ngôi mộ đầu tiên, khu nghĩa trang hôm nay đã có 259 ngôi mộ vô danh được quy tập ngay ngắn. Những phần mộ từng nằm rải rác trên triền cát, ven biển hay trong những góc vườn giờ đã có một nơi yên nghỉ.

Mỗi dịp rằm, mùng một hay ngày tết, anh vẫn đều đặn đến thắp hương. Sau gần 9 năm, khu nghĩa trang được duy trì không chỉ bằng tiền túi của anh mà còn nhờ sự chung tay của người dân làng Cảnh Dương và những người con xa quê. Tổng kinh phí xây dựng, chăm sóc nghĩa trang khoảng 150 triệu đồng, trong đó cộng đồng đã góp gần 100 triệu đồng.

Có lẽ, đó là điều khiến anh vui nhất. Việc anh bắt đầu từ một trăn trở của riêng mình, nhưng rồi đã nhận được sự sẻ chia của nhiều người khác.

Tôi hỏi anh liệu có ngày nào dừng lại.

Anh chỉ cười: "Làng vẫn còn nhiều ngôi mộ vô danh, tôi sẽ tiếp tục quy tập cho tới già".

Giữa gió biển Cảnh Dương, lời hứa ấy vang lên thật mộc mạc.

Nhưng đôi khi, chính những lời hứa bình dị như thế lại cần nhiều năm bền bỉ để giữ trọn.