Người gieo mầm xanh trên miền đá xám

Có những ngày đi hết con đường với 16 khúc cua tay áo mà vẫn chưa tìm được học sinh, cô giáo Hồng Duyên lại đứng lặng nhìn những triền núi cheo leo bên dòng Nho Quế. Giữa đá núi khắc nghiệt, hoa tam giác mạch vẫn nở, cây ngô vẫn bám rễ trên đá để lớn lên. Những hình ảnh ấy nhắc cô rằng chỉ cần kiên trì thêm một chút, đi thêm một đoạn đường nữa, sẽ có thêm một học sinh quay trở lại lớp.

Hành trình đi gọi học sinh ở ngôi làng tách biệt với thế giới

"Cảm giác đi gọi học sinh mà không gặp được học sinh bất lực lắm mọi người ạ. Mọi người hãy xem hết video để theo dõi hành trình của mình hôm nay nhé".

Đó là lời mở đầu trong đoạn video thu hút gần 200.000 lượt xem của cô giáo Ma Thị Hồng Duyên, giáo viên môn lịch sử Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Cán Chu Phìn, xã Khâu Vai, tỉnh Tuyên Quang.

Cách trường khoảng 12 km là thôn Đề Chia B, một bản làng lọt thỏm giữa trùng điệp đá núi với hơn 20 hộ người Mông sinh sống. Dưới chân núi là dòng Nho Quế, trên đầu là những cột điện cao thế, nhưng nhiều năm qua người dân nơi đây vẫn thiếu nước sinh hoạt và chưa có điện lưới. Sự cách trở ấy cũng khiến hành trình đưa học sinh đến trường của các thầy cô trở nên gian nan hơn rất nhiều.

ẢNH: NVCC

Ngôi làng ở thôn Đề Chia B có vẻ đẹp mà bất cứ ai nhìn thấy cũng phải thốt lên: "Đây là chiếc view triệu đô mà nhiều người ao ước". Nhưng có lẽ không phải ai cũng đủ can đảm để sống ở đây. Bởi phía sau vẻ đẹp ấy là sự cô lập, là những con đường dài hun hút, là những ngày tháng tuổi thơ phải đánh đổi bằng sự vất vả. Cũng chính vì địa hình bị chia cắt, vì đường đến trường quá xa, quá khó mà nhiều đứa trẻ ở đây phải học muộn hơn so với tuổi của mình. Con chữ với các em chưa bao giờ là điều dễ dàng.

Đầu năm học 2025 - 2026, cô giáo Hồng Duyên lần đầu được phân công làm chủ nhiệm lớp 6A4 với 100% học sinh là người dân tộc Mông, đồng thời phụ trách hai thôn Mèo Qua và Đề Chia B. Cũng từ đó, cô bắt đầu đối mặt với những thử thách đặc biệt của công tác chủ nhiệm nơi vùng cao. Nhiều ngày đứng lớp với sĩ số chưa đủ, hết giờ dạy, Duyên lại cùng đồng nghiệp vào bản, đến tận nhà học sinh để tìm hiểu nguyên nhân và động viên các em trở lại trường.

Địa bàn cô công tác chủ yếu là đồng bào Mông sinh sống, nơi nhiều phong tục, tập quán cũ vẫn còn ảnh hưởng đến việc học của trẻ em. Sau mỗi dịp tết truyền thống kéo dài từ tháng chạp đến hết tháng giêng, các thầy cô lại bước vào mùa "đi gọi học sinh". Không ít em bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn, mặc cảm, tảo hôn hoặc lập gia đình sớm. Mỗi chuyến đi là một câu chuyện khác nhau, giúp Duyên hiểu hơn những thiệt thòi của học trò vùng cao và càng thêm gắn bó với nghề giáo.

ẢNH: NVCC

Nhắc đến những lần đi gọi học sinh ở Đề Chia B, Hồng Duyên vẫn nhớ cảm giác vừa hồi hộp vừa lo lắng khi chạy xe máy qua con đường với 16 khúc cua tay áo để vào bản. Con đường nhỏ hẹp, một bên là vách núi, một bên là vực sâu, mùa đông lại rét buốt và trơn trượt. Thế nhưng, bất chấp những hiểm trở ấy, Duyên cùng đồng nghiệp và cán bộ thôn vẫn nhiều lần tìm đến nhà em Vàng Thị M., kiên trì vận động em quay trở lại lớp học.

Kiên nhẫn gieo hạt và chờ ngày hái quả ngọt

Trên cao nguyên đá, sau tết là mùa bà con lên nương gieo hạt giữa những khoảng đất ít ỏi xen lẫn đá tai mèo. Những thầy cô giáo bám bản như Hồng Duyên cũng lặng lẽ gieo những "hạt giống" tri thức và hy vọng bằng từng tiết học, từng chuyến đi vận động học sinh. Với cô, niềm mong mỏi lớn nhất là các em có thể học hết THCS, tiếp tục học lên cao hơn để có thêm cơ hội thay đổi cuộc sống và tương lai của mình.

ẢNH: NVCC

Không ít lần, Hồng Duyên cảm thấy bất lực khi học sinh muốn nghỉ học và cả phụ huynh cũng không mặn mà với chuyện đến trường của con. Ở nơi đây, nhiều em gái mới 15 - 16 tuổi đã phải lấy chồng sớm, bên cạnh những rào cản quen thuộc như cái nghèo, nhận thức còn hạn chế và điều kiện đi lại khó khăn.

Tháng 4.2026, một học sinh trong lớp chủ nhiệm của Duyên bất ngờ vắng mặt. Em từng nhiều lần có ý định bỏ học vì mặc cảm lớn tuổi hơn bạn cùng lớp, lại có thông tin được nhìn thấy đi cùng người lạ. Lo ngại cho sự an toàn của học sinh, Duyên lập tức báo ban giám hiệu và công an xã để tổ chức tìm kiếm. Từ trường học đến nhà xe, từ nhà riêng đến những bản làng xa xôi ven sông Nho Quế, cô cùng đồng nghiệp miệt mài dò tìm trong cái nắng gắt của vùng cao. Đến chiều cùng ngày, nhờ sự phối hợp của lực lượng chức năng, em học sinh đã được đưa trở lại trường an toàn.

Qua những trải nghiệm ấy, Duyên hiểu rằng người thầy ở vùng cao không chỉ dạy chữ. Họ còn là người tuyên truyền, tư vấn tâm lý, kết nối gia đình và kiên trì giữ học sinh ở lại với trường lớp. Nhiều đồng nghiệp của cô đã dành cả tuổi trẻ, thậm chí cả cuộc đời để gắn bó với mảnh đất này.

Vất vả là vậy nhưng niềm vui cũng luôn hiện hữu. Đó là những ngày lớp học đủ sĩ số, là khi thấy học trò trưởng thành qua từng bữa cơm bán trú, từng tiết học. Và hơn hết là lúc những "bông hoa" đầu tiên nở trên miền đá. Như em Già Thị Lan trúng tuyển Trường Vùng cao Việt Bắc, em Già Mí Chung đỗ Trường Hữu nghị T80 - những ngôi trường nội trú dành cho học sinh dân tộc thiểu số, mở ra cơ hội để các em tiếp tục học tập và thay đổi tương lai.

ẢNH: NVCC

Cô giáo tiên phong trên không gian số

Những video ghi lại hành trình đi gọi học sinh hay cuộc sống của đồng bào vùng cao trên trang Facebook cá nhân của Hồng Duyên đã thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Không ít người bày tỏ niềm cảm phục dành cho những người lái đò thầm lặng đang ngày ngày chèo ngược dòng trên vùng biên cương Tổ quốc, vượt qua những con dốc đứng, vượt cả những hủ tục, định kiến muôn đời.

Không chỉ tận tâm với học trò, Duyên còn là một giáo viên trẻ năng động trong chuyển đổi số. Cô chủ động ứng dụng AI và các công cụ công nghệ để làm mới bài giảng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp nhằm giúp học sinh vùng cao tiếp cận những phương pháp học tập hiện đại hơn.

Với những nỗ lực bền bỉ ấy, năm 2025, cô Ma Thị Hồng Duyên được Tỉnh đoàn Tuyên Quang trao tặng bằng khen Giáo viên trẻ tiêu biểu. Nhưng có lẽ phần thưởng lớn nhất với cô vẫn là những học sinh được giữ lại trường lớp, những ước mơ tiếp tục được nuôi dưỡng giữa miền đá tai mèo nơi cực Bắc Tổ quốc.