Người trẻ hành động vì một Hà Nội xanh

Ở mỗi video, khung cảnh chẳng mấy dễ chịu hiện lên: mặt nước đục ngầu, rác thải nổi lềnh bềnh, những túi nilon mắc vào nhau, những mảng chất thải bám quanh bờ. Dòng kênh dường như đã trở thành nơi chứa đủ thứ mà con người không còn muốn giữ lại. Vậy mà giữa khung cảnh ấy, những người trẻ vẫn đang làm việc, người thu gom rác, người chuyển từng bao lên bờ, người phối hợp với đồng đội để xử lý những khu vực ô nhiễm.

Ô nhiễm nguồn nước không phải câu chuyện xa lạ. Tại một số khu vực trên địa bàn Hà Nội, rác thải sinh hoạt, túi nilon và những vật dụng bị vứt bỏ khiến dòng nước trở nên đục bẩn, bốc mùi khó chịu. Những gì đáng lẽ phải được thu gom và xử lý đúng cách lại xuất hiện giữa môi trường sống của con người.

Trong những video về Hà Nội Xanh mà tôi xem, điều gây ấn tượng không chỉ là lượng rác dày đặc trên mặt nước, mà còn là những gì ẩn bên trong chúng. Có những túi chất thải chứa đầy dòi bọ; có những vật nguy hiểm như kim tiêm bị vứt lẫn trong rác. Những thứ ấy vốn đã đáng lo ngại khi nằm trên bờ, càng trở nên nguy hiểm hơn khi bị che khuất giữa bùn nước và các loại chất thải khác.

Nguồn ảnh: Fanpage Hà Nội Xanh

Thế nhưng, những tình nguyện viên vẫn có mặt ở đó. Họ là những người trẻ, trong đó có các bạn sinh viên đại học, cả nam và nữ. Những đôi chân bước xuống dòng nước ô nhiễm. Những bàn tay lần lượt đưa rác lên khỏi mặt kênh. Từng túi chất thải được thu gom, từng khoảng mặt nước dần lộ ra sau những lớp rác. Công việc ấy không có vẻ hào nhoáng, càng không giống một hoạt động mà người ta có thể hoàn thành chỉ bằng vài bức ảnh đẹp. Bởi phía dưới mặt nước đen ngòm kia không chỉ có rác, còn là những nguy cơ mà người trực tiếp làm việc phải đối diện.

Trong một số hình ảnh được ghi lại, có tình nguyện viên ngất xỉu khi tham gia dọn dẹp; có người không chịu nổi điều kiện làm việc mà nôn mửa. Những khoảnh khắc ấy khiến việc bảo vệ môi trường hiện lên không còn là một khẩu hiệu trừu tượng, mà là công việc thực tế với những khó khăn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.

Tôi không biết chính xác những người trẻ ấy đã cảm thấy thế nào trong từng phút giây dưới dòng nước ô nhiễm. Nhưng những gì được ghi lại đủ để tôi hiểu rằng sự nhiệt tình thôi là chưa đủ: các hoạt động như vậy cần có trang thiết bị bảo hộ phù hợp, phương án ứng phó khi có người gặp vấn đề sức khỏe và những biện pháp an toàn nghiêm túc. Đó cũng là một trong những khó khăn lớn của các hoạt động dọn dẹp môi trường tại những nơi ô nhiễm nặng. 

Rác thải có thể chứa vật sắc nhọn, chất bẩn và những nguy cơ khó nhận biết bằng mắt thường. Nếu thiếu dụng cụ chuyên dụng, việc thu gom không chỉ vất vả mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dẫu vậy, điều khiến tôi chú ý vẫn là sự phối hợp giữa các thành viên. Mỗi bao rác được đưa lên bờ là kết quả của sự chung tay; mỗi khoảng nước được giải phóng khỏi lớp rác dày đặc là một phần công việc đã hoàn thành.

Và rồi, sau những giờ lao động, hình ảnh hiện ra trong video thay đổi. Những khoảng mặt nước từng bị rác che phủ trở nên thông thoáng hơn, khu vực ven bờ được thu dọn. Sự tương phản giữa trước và sau khiến người xem dễ dàng nhận thấy giá trị của những nỗ lực tưởng như nhỏ bé ấy.

Một buổi dọn dẹp không thể lập tức giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm. Nhưng nó có thể mở ra một thay đổi cụ thể, đồng thời nhắc nhở mọi người rằng những dòng nước đang bị bỏ quên vẫn xứng đáng được quan tâm và bảo vệ.

Nguồn ảnh: Fanpage Hà Nội Xanh

Hà Nội Xanh - hành trình của những người trẻ

Hà Nội Xanh được thành lập vào năm 2022, với định hướng chung tay làm sạch môi trường, đặc biệt là các khu vực sông, kênh, mương ô nhiễm trên địa bàn Hà Nội. Từ những hoạt động tình nguyện ban đầu, nhóm từng bước đưa hành trình của mình đến gần cộng đồng thông qua mạng xã hội.

Những video ghi lại quá trình dọn rác không chỉ cho thấy sự nhọc nhằn của công việc mà còn giúp người xem nhìn thấy sự thay đổi của môi trường sau khi được chung tay làm sạch. Nhờ đó, câu chuyện của nhóm có cơ hội tiếp cận những người chưa từng trực tiếp tham gia các hoạt động tương tự, khơi gợi sự quan tâm của giới trẻ đối với vấn đề môi trường.

Tôi nghĩ sức lan tỏa ấy có ý nghĩa riêng. Trong thời đại mà một nội dung có thể được xem chỉ trong vài giây rồi nhanh chóng bị lãng quên, việc khiến người khác dừng lại trước một dòng kênh đầy rác đã là bước đầu để họ nhận ra một vấn đề đang tồn tại. Nếu từ sự chú ý ấy, một người bắt đầu hạn chế xả rác, một nhóm bạn quyết định tham gia hoạt động cộng đồng hay một gia đình quan tâm hơn đến việc xử lý chất thải, thông điệp bảo vệ môi trường đã vượt ra ngoài phạm vi của video.

Tất nhiên, những hình ảnh được chia sẻ trên mạng cũng có thể nhận về các ý kiến trái chiều. Có người đồng tình, có người hoài nghi, thậm chí có người cho rằng những hoạt động như vậy chỉ nhằm tạo sự chú ý. Nhưng giá trị của một hoạt động không nên chỉ được đánh giá qua những lời bình luận. Điều cần thiết là nhìn vào kết quả thực tế, tính minh bạch trong cách tổ chức và trách nhiệm đối với sự an toàn của những người tham gia.

Một màu xanh không chỉ thuộc riêng Hà Nội

Tôi sống ở Đà Nẵng, cách Hà Nội hàng trăm cây số, biết đến Hà Nội Xanh chỉ qua những video tình cờ xuất hiện trên Facebook. Khoảng cách ấy khiến tôi không thể tận mắt chứng kiến các buổi dọn dẹp hay trực tiếp trò chuyện với những tình nguyện viên. Nhưng khoảng cách không ngăn tôi suy nghĩ về điều mình nhìn thấy.

Những dòng kênh đầy rác không phải vấn đề chỉ thuộc về một thành phố. Dù ở Hà Nội, Đà Nẵng hay bất cứ nơi nào khác, môi trường sống đều có thể bị tổn thương khi con người xem sông hồ như nơi có thể tùy tiện vứt bỏ chất thải. Và cũng ở bất cứ nơi đâu, sự thay đổi đều cần bắt đầu từ nhận thức và hành động của mỗi người: không xả rác bừa bãi, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, bỏ rác đúng nơi quy định và nhắc nhở bản thân về trách nhiệm đối với không gian sống chung.

Hà Nội Xanh không thể một mình giải quyết mọi vấn đề môi trường của một thành phố. Một dòng kênh sau khi được dọn sạch cũng cần được bảo vệ để không trở lại tình trạng cũ. Những thay đổi bền vững cần sự phối hợp của cộng đồng, cơ quan quản lý và từng cá nhân.

Nhưng chính vì thế, những hành động của nhóm càng đáng được quan tâm. Họ cho thấy người trẻ không nhất thiết phải chờ đến khi có thật nhiều tiền bạc hay quyền lực mới có thể bắt đầu làm điều có ích. Đôi khi, sự thay đổi bắt đầu từ việc nhìn thấy một vấn đề, không quay lưng trước nó và tìm những người sẵn lòng cùng mình hành động.