Hưởng ứng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23.11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11, sáng 22.11, tại Nhà sách Fahasa Tân Định, Công ty CP Sách TP.HCM (Fahasa) phối hợp Công ty CP Anseang khai mạc Ngày hội Văn hóa Việt Nam 2026 với chủ đề “Chạm văn hóa Việt - Vietnamese Culture Corner”. Sự kiện diễn ra đến ngày 29.11, gồm hoạt động trưng bày sản phẩm sáng tạo từ di sản và tọa đàm “IP với di sản văn hóa Sài Gòn - TP.HCM”.
Theo bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc Fahasa, di sản không chỉ cần được bảo tồn mà còn có thể trở thành chất liệu sáng tạo, phát triển sản phẩm văn hóa và khai thác bản quyền. Tuy nhiên, quá trình này cần gắn với việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IP), tôn trọng giá trị gốc và quyền lợi của cộng đồng sáng tạo.
Tại ngày hội, các bộ sưu tập sản phẩm lấy cảm hứng từ những biểu tượng văn hóa, lịch sử, kiến trúc và di sản Việt Nam được giới thiệu đến công chúng. Từ Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Hùng, phố cổ Hội An, Hà Nội năm cửa ô đến danh thắng Yên Tử, các hình ảnh quen thuộc được chuyển tải qua nhiều sản phẩm sáng tạo. Người tham quan còn được nhận “Hộ chiếu di sản”, tham gia hành trình khám phá và sưu tập dấu ấn từ những địa danh, di sản tiêu biểu.

Du khách tham quan di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập sáng 22.11
Ảnh: QUỲNH TRÂN
Khai thác di sản cần tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ
Tại tọa đàm “IP với di sản văn hóa Sài Gòn - TP.HCM”, nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến đặt ra nhiều vấn đề về quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ khi di sản được khai thác trong hoạt động sáng tạo và thương mại. Theo ông, không ít trường hợp người trẻ khởi nghiệp, sản xuất sản phẩm phái sinh từ hình ảnh di sản vẫn lúng túng về ranh giới giữa quyền khai thác và nguy cơ vi phạm bản quyền.
Ông dẫn những ví dụ cụ thể như hình ảnh chợ Bến Thành được sử dụng trên quà lưu niệm, hay công trình hồ Con Rùa vừa được sơn sửa, làm mới. Khi tác giả thiết kế còn sống, việc sử dụng, thay đổi hình ảnh công trình cần được nhìn nhận thế nào? Nếu tác giả đã mất, quyền đối với tác phẩm thuộc về ai? Đây là những câu hỏi cần được làm rõ khi di sản trở thành chất liệu cho các sản phẩm thương mại.

Không gian trưng bày ngày Văn hóa Việt Nam tại Fahasa Tân Định với chủ đề “Chạm văn hóa Việt"
Ảnh: QUỲNH TRÂN

Bà Phạm Thị Hóa - Phó tổng giám đốc Fahasa trao hoa cảm ơn các diễn giả đã có những chia sẻ thú vị cho đề tài IP
Ảnh: QUỲNH TRÂN
Cùng quan tâm vấn đề này, nhà khảo cổ học Nguyễn Thị Hậu, Tổng thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, cho rằng lâu nay việc bàn về quyền sở hữu trong di sản thường tập trung vào các yếu tố phi vật thể như hoa văn, ngôn ngữ, văn hóa, sản phẩm thủ công, trong khi những giá trị vật thể như bản vẽ, thiết kế, công trình kiến trúc chưa được chú ý tương xứng.
Theo bà, với những công trình kiến trúc đã trở thành biểu tượng của Sài Gòn - TP.HCM, cần có cách ứng xử phù hợp khi đưa vào các hoạt động kinh doanh. “Khi làm ra sản phẩm để kinh doanh như đóng phim, biểu diễn thời trang, sản xuất quà lưu niệm và có lợi nhuận thì phải có cơ chế, hình thức nào đó gửi trả lại quyền lợi cho cộng đồng”, bà Nguyễn Thị Hậu nêu quan điểm.
Ở góc độ pháp lý, chuyên gia sở hữu trí tuệ Trần Thị Tám đặt vấn đề về khái niệm lợi ích cộng đồng: cộng đồng được xác định là ai và những ai có quyền thụ hưởng? Bà lấy ví dụ hoa văn trên các chất liệu vải của người Thái ở Tây Bắc, vốn là thành quả sáng tạo được trao truyền, bồi đắp qua nhiều thế hệ. Khi những họa tiết này được khai thác, câu hỏi đặt ra là quyền lợi thuộc về cộng đồng người Thái hay có thể được chia sẻ với những chủ thể khác?
Theo bà Tám, dù một số vấn đề pháp lý còn cần được làm rõ, điều đó không đồng nghĩa với việc có thể tùy tiện sử dụng di sản để kinh doanh. Ngay cả khi được quyền khai thác, người sử dụng vẫn cần tôn trọng cộng đồng đã sáng tạo, gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy.
Bà dẫn ví dụ MV Vô lượng kiếp của Hoàng Thùy Linh, trong đó ê kíp ghi rõ ở phần cuối những họa tiết, trang phục được sử dụng và nguồn gốc văn hóa tương ứng. Theo bà, đây là cách ứng xử có trách nhiệm, thể hiện sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa được đưa vào sản phẩm sáng tạo.

Nhà thờ Đức Bà trong trục di sản trung tâm Sài Gòn - TP.HCM
Ảnh: GIẢN THANH SƠN
Ghi nhận công lao tiền nhân cũng là ứng xử văn hóa
Nhà báo Phúc Tiến cho rằng việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ không phải câu chuyện mới. Từ xa xưa, cha ông đã có ý thức ghi nhận công lao của những người tạo dựng công trình. Tại nhiều đình, miếu, chùa ở TP.HCM, bia đá còn lưu tên người xây dựng, người thiết kế, kinh phí và thời gian thi công, cũng như những cá nhân đóng góp.
Tuy nhiên, theo ông, nhiều công trình cổ và di tích hiện nay lại thiếu những bảng thông tin ghi nhận tác giả, người xây dựng hoặc các dấu mốc lịch sử. Điều này khiến công chúng khó biết ai đã tạo nên công trình, cũng như những câu chuyện gắn với sự hình thành và tồn tại của di sản.
Với nhà nghiên cứu Phúc Tiến, trước khi bàn đến việc xác lập quyền sở hữu một cách rõ ràng, cần nhìn nhận việc ghi nhận công lao tiền nhân như một nguyên tắc ứng xử văn hóa. Những tấm bia, bảng lưu niệm không chỉ cung cấp thông tin mà còn là cách thế hệ sau bày tỏ sự trân trọng đối với người đi trước.
Từ câu chuyện quyền tác giả của một công trình kiến trúc đến việc sử dụng hoa văn, hình ảnh di sản trong sản phẩm thương mại, tọa đàm gợi mở yêu cầu cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Di sản có thể trở thành chất liệu cho sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa, nhưng quá trình ấy cần đi cùng sự tôn trọng nguồn gốc, quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích của cộng đồng đã gìn giữ di sản.
Nguyễn Hồng Hoài Diệp đoạt giải nhất cuộc thi kể chuyện Dinh Độc Lập

Ông Trần Hữu Phước, Phó giám đốc Hội trường Thống Nhất (giữa) cùng đại biểu trao giải thưởng cho các thí sinh đoạt giải cuộc thi
ẢNH: QUỲNH ANH
Sáng 22.11, tại TP.HCM, Hội trường Thống Nhất tổ chức vòng chung kết và trao giải cuộc thi “Em kể chuyện Dinh Độc Lập” năm 2026, với chủ đề “Dinh Độc Lập – tự hào di sản TP mang tên Bác”, trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam và Ngày Văn hóa Việt Nam.
Từ hơn 1.500 tác phẩm dự thi, ban tổ chức chọn 10 thí sinh xuất sắc vào vòng chung kết trực tiếp. Giải nhất thuộc về Nguyễn Hồng Hoài Diệp (Trường THCS Lê Thánh Tông). Hai giải nhì được trao cho Sơn Thị Ngọc Thảo (Trường THCS Thuận Giao) và Mai Thiên Quí (Trường THCS Hà Huy Tập). Giải ba thuộc về Lê Thị Mỹ Duyên (Trường THCS Bình Chánh) và Đoàn Lâm Ánh Liên (Trường THCS Nguyễn Văn Luông). Ngoài ra, ban tổ chức trao 5 giải khuyến khích và 11 giải đồng hành.
.










Bình luận (0)