Mở cửa ô tô gây va chạm, trách nhiệm thuộc tài xế hay hành khách?

Mở cửa ô tô khi xe đang dừng, đỗ tưởng chừng là thao tác đơn giản. Tuy nhiên, nếu không quan sát kỹ, cánh cửa bật ra có thể chiếm một phần mặt đường, khiến người đi xe máy, xe đạp không kịp phản ứng.

Đáng nói, khi tai nạn xảy ra, không ít người cho rằng tài xế hoặc chủ ô tô đương nhiên phải chịu toàn bộ trách nhiệm. Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến quy lỗi cho người đi xe máy vì đã đâm vào cánh cửa. Mặc dù vậy, việc xác định trách nhiệm không chỉ dựa vào phương tiện nào bị va chạm, mà phải xem xét người trực tiếp mở cửa, lỗi của từng bên và nguyên nhân dẫn đến hậu quả.

Người mở cửa phải quan sát, bảo đảm an toàn

Theo điều 19, luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, cửa xe chỉ được mở khi phương tiện đã dừng, đỗ. Trước khi mở, người mở cửa phải quan sát phía trước, phía sau và bên phía mở cửa; chỉ được mở cửa, ra khỏi xe khi thấy an toàn, đồng thời không để cửa xe mở nếu không bảo đảm an toàn.

Điểm đáng chú ý là luật sử dụng cụm từ "người mở cửa", thay vì chỉ quy định trách nhiệm của người lái. Như vậy, nghĩa vụ quan sát và bảo đảm an toàn được đặt ra đối với bất kỳ ai thực hiện thao tác này, có thể là tài xế hoặc hành khách.

ẢNH: CẮT TỪ CLIP

Nếu tài xế trực tiếp mở cửa thiếu quan sát, khiến xe máy đang lưu thông va vào, tài xế là người thực hiện hành vi vi phạm. Trong trường hợp hành khách tự mở cửa, người này trước hết phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình; không thể mặc nhiên cho rằng tài xế phải gánh toàn bộ trách nhiệm chỉ vì đang điều khiển hoặc sở hữu ô tô.

Dù vậy, tài xế vẫn có thể bị xác định có lỗi nếu có hành vi độc lập góp phần gây ra tai nạn. Chẳng hạn, ô tô dừng, đỗ sai vị trí, cách xa lề đường, chiếm phần đường xe chạy hoặc tài xế để cửa xe mở trong điều kiện không bảo đảm an toàn. Nếu tài xế và hành khách đều có lỗi, trách nhiệm của mỗi người sẽ được xem xét tương ứng với hành vi và mức độ góp phần gây ra hậu quả.

Người đi xe máy cũng không hoàn toàn đúng. Nếu phương tiện này chạy quá tốc độ, đi sai phần đường, làn đường hoặc thiếu quan sát, cơ quan chức năng có thể xác định lỗi của nhiều bên. Việc xe máy đâm vào cánh cửa ô tô không đủ để kết luận bên nào phải chịu toàn bộ trách nhiệm.

Trong những vụ việc như vậy, hình ảnh từ camera hành trình, camera an ninh, vị trí dừng đỗ của ô tô, hướng mở cửa, tốc độ của xe máy, dấu vết tại hiện trường và lời khai của người liên quan là các căn cứ quan trọng để xác định lỗi.

Có thể bị phạt rất nặng

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển ô tô mở cửa xe hoặc để cửa xe mở không bảo đảm an toàn có thể bị phạt từ 4 - 6 triệu đồng. Nếu hành vi này gây tai nạn giao thông, mức phạt tăng lên 20 - 22 triệu đồng, đồng thời người vi phạm bị trừ 10 điểm giấy phép lái xe.

Tuy nhiên, quy định trên nằm trong nhóm chế tài áp dụng đối với người điều khiển phương tiện. Vì vậy, nếu hành khách là người trực tiếp mở cửa, cơ quan chức năng phải xác minh tài xế có thực hiện hành vi "để cửa xe mở không bảo đảm an toàn" hoặc có vi phạm nào khác góp phần gây tai nạn hay không. Không thể chỉ dựa vào việc người đó là tài xế để tự động áp dụng toàn bộ trách nhiệm.

ẢNH: CẮT TỪ CLIP

Pháp luật cũng có chế tài riêng đối với hành khách tự ý mở cửa xe hoặc thực hiện hành vi khác không bảo đảm an toàn khi xe đang chạy, với mức phạt từ 1 - 2 triệu đồng. Trường hợp này cần được phân biệt với tình huống ô tô đã dừng, đỗ nhưng hành khách mở cửa thiếu quan sát khiến người khác gặp nạn.

Bên cạnh xử phạt hành chính, người có lỗi còn có thể phải bồi thường thiệt hại. Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người có hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng hoặc tài sản của người khác mà gây thiệt hại phải bồi thường. Các khoản bồi thường có thể gồm chi phí sửa chữa phương tiện, khám chữa bệnh, thu nhập bị mất và những thiệt hại thực tế, hợp lý khác.

Nếu nhiều người cùng có lỗi, trách nhiệm bồi thường có thể được phân chia theo mức độ lỗi của từng người. Ví dụ, hành khách mở cửa thiếu quan sát nhưng tài xế lại dừng ô tô sai quy định, trong khi người đi xe máy cũng chạy quá tốc độ; trách nhiệm không nhất thiết chỉ thuộc về một bên.

Trường hợp hành vi mở cửa thiếu an toàn gây hậu quả nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Tuy nhiên, việc xử lý phải căn cứ hậu quả, lỗi và mối quan hệ trực tiếp giữa hành vi vi phạm với tai nạn; không phải mọi va chạm do mở cửa ô tô đều dẫn đến truy cứu hình sự.