Nhà Trắng suy tính phòng trường hợp đảng Cộng hòa mất thế đa số tại quốc hội

Theo Reuters ngày 1.11 dẫn một quan chức Nhà Trắng và 2 nguồn thạo tin, các cố vấn của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dành nhiều tháng xây dựng phương án điều hành trong trường hợp đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát một hoặc cả 2 viện quốc hội sau cuộc bầu cử ngày 3.11.

ẢNH: AP

Từ tháng 4, các quan chức cấp cao, trong đó có Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller và Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) Russell Vought, đã phối hợp với Văn phòng Cố vấn Nhà Trắng để xác định những chính sách có thể triển khai mà không cần quốc hội thông qua.

Các lĩnh vực được xem xét gồm nhập cư, thuế quan, nhà ở và chi tiêu liên bang. Theo một quan chức Nhà Trắng, cố vấn pháp lý Will Scharf cùng nhóm của ông đang đánh giá phạm vi quyền hạn của Tổng thống Trump, những giới hạn pháp lý và phương án bảo vệ các quyết định hành pháp trước tòa án.

Trong số các biện pháp được cân nhắc có áp thuế mới đối với khoáng sản quan trọng và tua bin gió nhập khẩu, siết quy định thị thực đối với sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời, cũng như các chính sách nhằm giảm chi phí nhà ở và xây dựng.

Riêng ông Vought đang rà soát khả năng triển khai các ưu tiên chính sách bằng nguồn ngân sách đã được quốc hội phân bổ. Ông cũng xem xét điều chỉnh quy định về trợ cấp liên bang, qua đó tăng quyền quyết định của các quan chức được bổ nhiệm đối với việc phân bổ kinh phí cho những chương trình của chính phủ.

Theo các nguồn tin, Tổng thống Trump đã được báo cáo và tham gia thảo luận về những phương án trên.

Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Pod Force One của tờ New York Post, được công bố ngày 1.11, ông Trump thừa nhận có thể phải thường xuyên sử dụng quyền phủ quyết nếu đảng Cộng hòa mất thế đa số tại quốc hội. "Tôi đoán mình sẽ trở thành ông Veto", ông Trump nói, đồng thời dự đoán giai đoạn sử dụng quyền phủ quyết có thể kéo dài "1 hoặc 2 tháng" trước khi 2 bên đạt được các thỏa thuận.

Hiện đảng Cộng hòa nắm đa số sít sao tại cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ. Trong khi Tổng thống Trump tiếp tục vận động tranh cử tại các bang nhằm duy trì ưu thế này, thì các cố vấn của ông đã chuẩn bị cho khả năng cán cân quyền lực thay đổi từ năm 2027.

Tuy nhiên, Nhà Trắng bác bỏ những nhận định cho rằng đảng Cộng hòa sẽ thất bại. Phát ngôn viên Nhà Trắng Lauren Bis khẳng định chính quyền tiếp tục tập trung vào các ưu tiên về an ninh biên giới, kinh tế và thực thi pháp luật.

Chuẩn bị trước nguy cơ bị điều tra

Việc mất quyền kiểm soát quốc hội có thể hạn chế đáng kể khả năng thúc đẩy chương trình lập pháp và ngân sách của ông Trump, song điều này không đồng nghĩa với việc Tổng thống Mỹ mất quyền ban hành các quyết định hành pháp trong phạm vi luật định.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1.2025, ông Trump đã sử dụng quyền hành pháp để triển khai nhiều chính sách về thương mại, nhập cư, tổ chức bộ máy liên bang và đối ngoại. Tuy nhiên, những quyết định vượt quá thẩm quyền vẫn có thể bị tòa án ngăn chặn.

Theo ông Nathan Gonzales, biên tập viên trang phân tích chính trị phi đảng phái Inside Elections, Tổng thống Trump nhiều khả năng tiếp tục dựa vào các sắc lệnh và quyền hành pháp nếu đảng Dân chủ giành thế đa số.

Ở chiều ngược lại, một quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể bác bỏ các dự luật do Nhà Trắng đề xuất, hạn chế những ưu tiên chi tiêu và tăng cường giám sát chính quyền. Nếu giành được Thượng viện, đảng Dân chủ còn có khả năng ngăn chặn việc phê chuẩn các đề cử nhân sự cấp cao, bao gồm thẩm phán liên bang và thành viên Tòa án tối cao Mỹ.

"Tôi dự đoán họ sẽ rất miễn cưỡng chấp thuận bất kỳ sự bổ nhiệm nào của tổng thống," ông Andrew Busch, giáo sư chính sách công tại Đại học Tennessee (Mỹ). Tuy vậy, Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật được quốc hội thông qua. Để bác bỏ quyền phủ quyết này, cả 2 viện phải đạt đa số 2/3 số phiếu.

Một thách thức khác đối với Nhà Trắng là nguy cơ đối mặt các cuộc điều tra của quốc hội. Trước đó, Reuters đưa tin các nghị sĩ Dân chủ đã thảo luận về việc tổ chức điều trần, yêu cầu tài liệu và triệu tập nhân chứng nhằm xem xét khả năng ông Trump sử dụng quyền lực tổng thống để mang lại lợi ích cho bản thân, đồng minh hoặc các nhà tài trợ.

Theo các nguồn thạo tin, đội ngũ pháp lý Nhà Trắng đã hướng dẫn quan chức chính quyền cách xử lý yêu cầu cung cấp tài liệu và lệnh triệu tập từ quốc hội. Các cố vấn cũng đang tham khảo Bộ Tư pháp Mỹ về khả năng viện dẫn đặc quyền hành pháp để bảo vệ một số trao đổi nội bộ của Tổng thống trước hoạt động giám sát.

Song, phạm vi áp dụng đặc quyền hành pháp vẫn chịu những giới hạn pháp lý và có thể bị tòa án xem xét nếu phát sinh tranh chấp.