Người gieo những thanh âm thiện lành

Đó là những lớp học của Viện Âm nhạc Phan Sinh, được linh mục Giuse Nguyễn Xuân Thảo, thuộc Dòng Anh em Hèn mọn Việt Nam, sáng lập và bền bỉ duy trì suốt gần 40 năm qua.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình Công giáo ở Nghệ An, cha Thảo sớm được nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc. Cả cha và mẹ đều tham gia ca đoàn, vì thế những giai điệu thánh ca đã trở thành một phần tuổi thơ, khơi dậy nơi cậu bé niềm say mê với âm nhạc từ rất sớm.

Năm 11 tuổi, khi vào chủng viện, nhận thấy năng khiếu của cậu, các bề trên đã tạo điều kiện cho học thêm Thánh nhạc. Cũng trong quãng thời gian này, cha Thảo sáng tác nhiều ca khúc sinh hoạt với giai điệu vui tươi, gần gũi, được đông đảo người trẻ yêu mến và đón nhận.

ẢNH: TGCC

Sau khi thụ phong linh mục vào năm 1975, cha Xuân Thảo có nhiều cơ hội đóng góp cho nền Thánh nhạc Việt Nam. Cha từng giữ cương vị Trưởng ban Thánh nhạc Tổng giáo phận Sài Gòn, đồng thời là thành viên Ban Thánh nhạc thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Nhìn lại hành trình phục vụ, cha cho biết mình may mắn được học với nhạc sư Hải Linh - một trong những tên tuổi lớn của nền Thánh nhạc Công giáo Việt Nam - tại Đà Lạt vào những năm 1970. Chính người thầy ấy đã truyền cảm hứng, hun đúc tình yêu âm nhạc và tiếp thêm động lực để cha kiên trì theo đuổi, phát triển dòng Thánh nhạc mang âm hưởng dân ca theo đường hướng hội nhập văn hóa của Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Âm nhạc đến với mọi người

Năm 1982, cha Xuân Thảo cùng các bạn đồng môn thành lập các lớp nhạc Quê Hương – tiền thân của Viện Âm nhạc Phan Sinh ngày nay – với mong muốn đào tạo ca trưởng, ca viên và người đệm đàn phục vụ các ca đoàn. Mỗi dịp đại lễ, dàn hợp xướng Quê Hương lại quy tụ hàng trăm ca viên từ nhiều nhóm cùng cất tiếng hát.

Không chỉ dành cho người Công giáo, các lớp học của Viện Âm nhạc Phan Sinh còn chào đón học viên thuộc nhiều tôn giáo như Tin Lành, Phật giáo, Cao Đài hay người theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Theo cha Xuân Thảo, âm nhạc là nhịp cầu để con người xích lại gần nhau, cùng sẻ chia qua những lời ca, tiếng hát. Vì thế, học viên tìm đến đây đủ mọi lứa tuổi, từ học sinh, sinh viên đến những cô chú đã điểm bạc mái đầu.

Mỗi năm, theo lời mời của các giáo xứ và dòng tu, cha cùng các cộng sự lại đến nhiều vùng sâu, vùng xa để mở lớp. Với cha, khoảng cách địa lý hay điều kiện kinh tế không nên trở thành rào cản trên con đường đến với âm nhạc.

"Nhiều người không có cơ hội đến với các trường nhạc vì nhiều rào cản khác nhau như ngại ngùng, ở xa hoặc điều kiện kinh tế. Mong muốn của chúng tôi là mang âm nhạc đến với mọi người, đặc biệt là những người yếu thế. Phải làm sao để ai cũng có cơ hội đến với âm nhạc", cha chia sẻ.

Từ năm 2002 đến 2007, cha Xuân Thảo du học tại Mỹ, hoàn tất chương trình thạc sĩ sáng tác và tiến sĩ mục vụ về phụng vụ Thánh nhạc. 

Luận án Mục vụ âm nhạc: Việc hội nhập văn hóa Thánh ca phụng vụ tại Việt Nam thời điểm đó được GS-TS Trần Văn Khê đánh giá cao. Ông từng nhận xét: "Trong cuộc đời giảng dạy về âm nhạc học trên các trường đại học Âu Mỹ, tôi chưa có dịp đọc một luận án nào mà cảm thấy thỏa mãn về mặt nhạc học như luận án này". Theo GS-TS Trần Văn Khê, cha Xuân Thảo đã nghiên cứu công phu và ký âm chính xác nhiều làn điệu dân ca ba miền, góp phần làm rõ mối liên hệ giữa ngôn ngữ, thanh điệu và âm nhạc.

Để học viên có thêm cơ hội phát triển, Viện Âm nhạc Phan Sinh còn phối hợp chuyên môn với Khoa Khảo thí LCM, thuộc Đại học West London (Anh), giúp người học có lộ trình tiếp cận các chứng chỉ âm nhạc quốc tế.

Khóa nhạc mùa hè của yêu thương

Ý tưởng về khóa nhạc cấp tốc bắt đầu từ thời gian cha Xuân Thảo du học tại Mỹ. Thấy nhiều người bận rộn không thể theo học dài hạn, cha dành những ngày cuối tuần để truyền đạt những kiến thức cốt lõi bằng giáo trình cô đọng, dễ tiếp cận.

Khi trở về Việt Nam, cha tiếp tục mô hình này với mong muốn tạo điều kiện cho học viên ở vùng sâu, vùng xa có cơ hội học nhạc bài bản. Từ năm 2008 đến nay, cứ mỗi dịp hè, hàng trăm học viên từ nhiều tỉnh, thành lại về TP.HCM tham gia khóa học kéo dài một tháng.

Trong suốt khóa học, các em học liên tục 8 tiếng mỗi ngày với nhiều bộ môn như xướng âm, thanh nhạc, hòa âm, chỉ huy hợp xướng, organ, guitar, violin cùng nhiều nhạc cụ dân tộc.

"Tuy cấp tốc nhưng không hề dạy qua loa hay kiểu 'mì ăn liền'. Học viên phải được học từ căn bản đến nâng cao để có nền tảng vững chắc, sau này còn tiếp tục phát triển", cha Xuân Thảo chia sẻ.

Theo cha, việc học liên tục mỗi ngày giúp học viên duy trì nhịp luyện tập, ghi nhớ kiến thức tốt hơn so với các lớp học kéo dài nhiều tháng nhưng chỉ gặp nhau vài buổi mỗi tuần.

Không chỉ dạy nhạc, cha và các cộng sự còn lo chỗ ăn, ở cho học viên nội trú trong suốt thời gian học. Học phí chỉ mang tính tượng trưng, trong khi các em vẫn được chăm lo từ bữa ăn, nơi nghỉ đến sức khỏe và đời sống tinh thần. Học viên học thêm môn thứ hai, học lại hoặc là người dân tộc đều được giảm học phí ở nhiều mức khác nhau.

Mỗi mùa hè, điều cha trăn trở nhất vẫn là làm sao xoay xở đủ kinh phí để duy trì lớp học cho hàng trăm học viên. Nhưng với cha, đó là sự đánh đổi xứng đáng nếu có thêm nhiều người được tiếp cận âm nhạc.

Những ngày cuối tuần, các học viên còn được tham quan, dã ngoại và giao lưu với nhiều hội nhóm để mở rộng hiểu biết và gắn kết với nhau.

Là cựu học viên, nay trở thành giáo viên của Viện, cô Hoàng Oanh xúc động: "Các em đến đây không chỉ để học nhạc mà còn được yêu thương, san sẻ. Những học viên khiếm khuyết hay có hoàn cảnh khó khăn càng được quan tâm nhiều hơn để không ai bị bỏ lại phía sau".

Ngày bế giảng luôn là khoảnh khắc nhiều cảm xúc. Những tiết mục còn vụng về nhưng chứa đựng thành quả sau một tháng miệt mài luyện tập, xen lẫn những cái ôm và giọt nước mắt của học viên trước giờ chia tay thầy cô, bạn bè.

Gần 20 năm qua, hàng nghìn học viên từ các khóa nhạc hè đã trở thành lực lượng nòng cốt của nhiều ca đoàn trên cả nước. Nhiều người tiếp tục trở thành nhạc trưởng, nhạc sĩ, giáo viên âm nhạc, rồi mở lớp ở chính quê hương mình để truyền lại những điều đã học.

Đó cũng là điều khiến cha Xuân Thảo luôn đau đáu ước mơ thành lập Quỹ học bổng âm nhạc mùa hè, để ngày càng có nhiều người, nhất là những học viên có hoàn cảnh khó khăn và năng khiếu, được tiếp tục theo đuổi con đường âm nhạc.