Điểm cộng trong tuyển sinh ĐH có từ khi nào, vì sao bỏ hẳn vào năm 2028?

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành giáo dục mầm non, ĐH và sau ĐH. Trong đó, một điểm mới đáng chú ý là năm 2027 tổng điểm cộng (không bao gồm điểm ưu tiên) không vượt quá 0,5 điểm theo thang điểm 30 và từ năm 2028 các cơ sở đào tạo không sử dụng điểm cộng trong tuyển sinh.

Điểm cộng ở đây được hiểu là điểm thưởng dành cho các đối tượng thí sinh được xét tuyển thẳng nhưng không sử dụng quyền xét tuyển thẳng theo quy định; điểm xét thưởng dành cho các đối tượng thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt (như đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi, cuộc thi khoa học kỹ thuật, nghệ thuật, thể thao, tay nghề quốc gia và quốc tế); điểm khuyến khích dành cho các đối tượng thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế.

Điểm cộng từ thành tích đặc biệt trong học tập có từ 27 năm trước?

Theo tài liệu đã được số hóa mà phóng viên Báo Thanh Niên tra cứu được, điểm thưởng đối với học sinh (HS) có thành tích đặc biệt tại các kỳ thi học sinh giỏi đã được quy định từ năm 1999, tại Quyết định số 05/1999/QĐ-BGD&ĐT ban hành quy chế tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ, trung học chuyên nghiệp hệ chính quy, thay thế cho các quyết định về tuyển sinh từ năm 1991 đến 1998.

ẢNH MINH HOẠ: NGỌC DƯƠNG

Cụ thể, HS thuộc diện tuyển thẳng (HS đạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi quốc gia chọn học sinh giỏi THPT theo chương trình lớp 12 và HS tốt nghiệp THPT loại giỏi nếu có điểm trung bình các bài thi tốt nghiệp đạt từ 9,0 trở lên), nhưng không sử dụng quyền được tuyển thẳng và học sinh tốt nghiệp THPT loại giỏi chưa đủ điều kiện tuyển thẳng khi dự thi vào các trường ĐH, CĐ, trung học chuyên nghiệp được cộng điểm thưởng. 

Mức điểm thưởng được cộng thêm cho thí sinh quy định như sau: cộng thêm 2 điểm cho người đoạt giải nhất trong kỳ thi quốc gia chọn học sinh giỏi và người tốt nghiệp THPT loại giỏi có điểm trung bình các bài thi tốt nghiệp THPT đạt từ 9,0 điểm trở lên.

Cộng thêm 1,5 điểm cho người đoạt giải nhì trong kỳ thi quốc gia chọn học sinh giỏi hoặc tốt nghiệp THPT loại giỏi có điểm trung bình các bài thi tốt nghiệp THPT đạt từ 8,5 điểm đến cận 9 điểm.

Cộng thêm 1 điểm cho người đoạt giải ba trong kỳ thi quốc gia chọn học sinh giỏi và người tốt nghiệp THPT loại giỏi có điểm trung bình các bài thi tốt nghiệp THPT đạt từ 8,0 điểm đến cận 8,5 điểm.

Cộng thêm 0,5 điểm cho người đoạt giải khuyến khích trong kỳ thi quốc gia chọn học sinh giỏi, tốt nghiệp THPT loại khá trở lên.

Tuy nhiên, chính sách cộng điểm thưởng này bị bãi bỏ hoàn toàn từ năm 2007 theo Quyết định 04/2007/QĐ-BGDĐT để chuyển sang cơ chế "ưu tiên xét tuyển" không cộng điểm.

Sau gần 10 năm không dùng điểm cộng số học (2007–2016) đối với thí sinh có thành tích đặc biệt tại các kỳ thi học sinh giỏi, việc cộng điểm được áp dụng trở lại khi các trường được trao quyền tự chủ tuyển sinh theo Thông tư số 05/2017/TT-BGDĐT (ngày 25.1.2017) và Thông tư số 09/2020/TT-BGDĐT (ngày 7.5.2020). 

Tại đây, Bộ GD-ĐT không ấn định mức điểm cụ thể trong thông tư mà cho phép các trường tự xây dựng tiêu chí ưu tiên xét tuyển và điểm khuyến khích trong đề án tuyển sinh của từng trường.

Do mỗi trường tự quyết nên mức cộng rất đa dạng, phổ biến từ 1,0 đến 3,0 điểm, thậm chí một số trường cộng tới 4,0 điểm trên thang 30 cho thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế không dùng quyền tuyển thẳng. Một số trường cũng cộng điểm khuyến khích cho học sinh giỏi trường chuyên, năng khiếu; học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố.

Điểm cộng từ các chứng chỉ quốc tế có sau kỳ thi '2 trong 1'?

Năm 2015 là năm đầu tiên tổ chức kỳ thi THPT quốc gia (gọi là kỳ thi "2 trong 1"), lấy kết quả vừa để xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa làm căn cứ chung cho các trường ĐH, CĐ xét tuyển. Đây cũng là năm đầu tiên cho phép thí sinh được miễn bài thi ngoại ngữ đối với thành viên đội tuyển quốc gia dự thi Olympic quốc tế môn ngoại ngữ và thí sinh có một trong các chứng chỉ theo quy định của Bộ GD-ĐT. Thí sinh được miễn thi bài thi ngoại ngữ sẽ được tính 10 điểm cho bài thi này để xét công nhận tốt nghiệp THPT.

Đến năm 2017, Thông tư 04 ban hành quy chế thi THPT quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp THPT, kế thừa chính sách này của năm 2015 và giao quyền chủ động hơn cho các trường ĐH, CĐ khi hiệu trưởng được quyết định việc sử dụng hay không sử dụng kết quả miễn thi bài thi ngoại ngữ trong kỳ thi THPT quốc gia để tuyển sinh.

Từ chính sách đó, năm 2017, một số trường ĐH bắt đầu chấp nhận chứng chỉ IELTS để miễn kiểm tra đầu vào tiếng Anh, xét tuyển thẳng vào các chương trình chất lượng cao/quốc tế, hoặc quy đổi thang điểm riêng thay thế bài thi tiếng Anh.

Sau đó, nhiều trường đã áp dụng cơ chế cộng điểm khuyến khích trực tiếp vào tổng điểm xét tuyển cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trong đó có IELTS.

Vì sao tổng điểm cộng bị 'khống chế' ở mức 3 điểm?

Có thể nói, giai đoạn bùng nổ của điểm cộng là từ năm 2022 khi Thông tư 08/2022/TT-BGDĐT trao quyền tự chủ rộng rãi cho các cơ sở đào tạo trong việc xác định phương thức xét tuyển và mức điểm ưu tiên, khuyến khích riêng. 

Hàng loạt trường ĐH mở rộng phương thức xét tuyển và đặt ra các mức cộng điểm riêng cho chứng chỉ quốc tế (IELTS, SAT, ACT), học sinh trường chuyên hoặc giải học sinh giỏi cấp tỉnh, học sinh đoạt giải trong các kỳ thi kỹ năng nghề, thể dục thể thao cấp quốc gia, nghệ thuật chuyên nghiệp...

Hệ quả là đã có một cuộc "chạy đua" ngầm giữa các trường ĐH trong việc thu hút học sinh giỏi. Nhiều trường đưa ra mức điểm cộng rất cao. Mức cộng rất đa dạng, phổ biến từ 1 đến 3 điểm, thậm chí có nơi cộng dồn nhiều loại chứng chỉ, thành tích khác nhau lên tới 4-5 điểm trên thang điểm 30. Hoặc có trường vừa tính điểm cộng cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, vừa quy đổi chứng chỉ này sang điểm môn tiếng Anh khiến điểm xét tuyển của nhiều thí sinh chênh lệch quá nhiều so với lúc chưa cộng điểm.

Thống kê từ thực tế tuyển sinh nhiều năm cho thấy có tới hàng chục nghìn thí sinh được cộng điểm nhờ có chứng chỉ tiếng Anh (chủ yếu là IELTS).

Điều này tạo ra sự bất công bằng lớn đối với những học sinh ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế khó khăn không có cơ hội tiếp cận hoặc thi các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (như IELTS, TOEFL...). Một thí sinh có học lực trung bình nhưng sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ có thể dễ dàng vượt qua thí sinh có năng lực học tập các môn văn hóa nền tảng thực chất tốt hơn.

Việc thiếu một hành lang pháp lý chung về điểm cộng khiến cho điểm xét tuyển bị đẩy lên quá cao, làm mất đi ý nghĩa đánh giá thực chất của các tổ hợp môn thi tốt nghiệp THPT truyền thống.

Nhận thấy thực tiễn bất cập kéo dài trong công tác tự chủ tuyển sinh của các trường ĐH với mức điểm cộng điểm quá cao gây mất công bằng cho thí sinh vùng khó khăn, tháng 3.2025 Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư 06/2025/TT-BGDĐT giới hạn tổng điểm cộng đối với thí sinh có thành tích đặc biệt, thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ không vượt quá 10% mức điểm tối đa của thang điểm xét (tối đa 3 điểm đối với thang điểm 30).

Trong đó, điểm thưởng đối với thí sinh được tuyển thẳng nhưng không dùng để xét tuyển thẳng từ 0 – 3; điểm xét thưởng đối với thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt từ 0 – 1,5; điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế (nếu có) từ 0 – 1,5.

Mới đây nhất, Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT đã hạ tổng điểm cộng xuống còn 0,5 điểm trên thang 30 (khoảng 1,67%) vào năm 2027 và bỏ hẳn từ năm 2028. 

Cụ thể, thông tư quy định: Cơ sở đào tạo đã sử dụng điểm cộng trong các phương thức tuyển sinh theo Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT ban hành ngày 15.2.2026 từ năm 2026 trở về trước, quyết định việc tiếp tục áp dụng điểm cộng cho năm tuyển sinh 2027 nhưng tổng điểm cộng không vượt quá 0,5 điểm theo thang điểm 30 và có trách nhiệm giải trình về việc sử dụng điểm cộng trong phương thức tuyển sinh. Từ năm tuyển sinh 2028 trở đi, cơ sở đào tạo không sử dụng điểm cộng trong tuyển sinh.